Trafik kazasında ilk yardım: yaralıya yaklaşım

Sürücü adaylarının ilk yardım öğrenmesinin en önemli nedeni, trafik kazalarında olay yerine ilk ulaşanların çoğu zaman diğer sürücüler olmasıdır. Bu ders, önceki derslerde öğrendiğin uygulamaları bir trafik kazası senaryosunda bir araya getirir: önce olay yeri güvene alınır, sonra yardım çağrılır, ardından yaralılara öncelik sırasıyla müdahale edilir.

Kaza yerine yaklaşırken

1. Hızını azalt ve kendi aracını güvenli yere çek. Mümkünse kaza yerini geçtikten sonra, yol kenarında ve diğer araçların akışını engellemeyecek biçimde dur. Dörtlü flaşörleri yak.
2. Araçtan güvenli taraftan in. Otoyolda ve hızlı yollarda yolcuların bariyerin arkasına geçmesini sağla. Gece veya kötü havada görünürlüğü artıracak açık renkli ya da yansıtıcı bir giysi işe yarar.
3. Kazayı işaretle. Reflektörü, arkadan gelen sürücülerin kazayı zamanında fark edeceği uzaklığa yerleştir. Virajdan ya da tepe üstünden sonra olan kazalarda reflektör virajdan önce görülecek şekilde konur.
4. Tehlikeleri kontrol et. Yakıt sızıntısı, duman, devrilme riski, kopmuş elektrik hattı var mı? Kazalı araçların kontağını kapat, el frenini çek; çevrede sigara içilmesine izin verme.

Bu adımların trafik kuralları açısından ayrıntıları trafik kazası ve sürücünün yükümlülükleri dersinde, kaza yerinde yardımlaşmanın görgü kuralları ise trafikte yardımlaşma dersinde anlatılıyor.

112'ye ne söylenir?

Kazada 112 aranırken görevliye kısa ve net bilgi verilir:

• Kazanın yeri: yol adı, gidiş yönü, kilometre taşı, yakındaki tesis veya kavşak,
• Kazanın türü: kaç araç, devrilme, yangın, araç içinde sıkışma olup olmadığı,
• Yaralı sayısı ve durumları: bilinci kapalı, solumayan veya çok kanayan biri var mı,
• Tehlikeler: yakıt sızıntısı, duman, tehlikeli madde taşıyan araç.

Araç içinde sıkışmış yaralı varsa bunu özellikle belirt; görevli, ambulansla birlikte kurtarma ekibini de yönlendirir.

Araçtaki yaralıya yaklaşım

Araç içindeki yaralıya mümkünse önden yaklaşılır; böylece yaralı sesin geldiği yöne başını çevirmeye çalışmaz. Kendini tanıtıp "Ben ilk yardım biliyorum, ambulans geliyor, başınızı oynatmayın" gibi sakin cümleler kurulur.

• Bilinci kontrol etmek için yaralıyla konuşulur; omzuna dokunulur ama sarsılmaz.
• Boyun yaralanması şüphesiyle baş, iki elle iki yandan desteklenerek hareketsiz tutulur.
• Solunum kontrol edilir; ciddi bir kanama varsa doğrudan baskıyla durdurulur.
• Yaralının üzeri örtülerek ısı kaybı önlenir; ağızdan bir şey verilmez.
• Açılmamış hava yastığının önüne eğilmekten ve direksiyonla yaralı arasına girmekten kaçınılır.

Yaralı araçtan çıkarılır mı?

Rautek manevrasının adımları yaralı taşıma teknikleri dersinde anlatılıyor.

Motosiklet sürücüsü ve yaya

Yere düşmüş motosiklet sürücüsünün kaskı gereksiz yere çıkarılmaz. Kask yalnızca solunum değerlendirilemiyorsa, hava yolu açılamıyorsa ya da TYD gerekiyorsa, mümkünse iki kişiyle ve baş-boyun desteklenerek çıkarılır. Araç çarpmış yaya veya bisikletli genellikle yolun üzerinde yatar; önce olay yerinin trafiğe karşı korunması gerekir, ardından yaralı yerinden oynatılmadan değerlendirilir.

Birden fazla yaralıda öncelik

Önce hiç ses çıkarmayan yaralılara bakılır; solunumu olmayan veya hava yolu tıkalı olan yaralı ilk sıradadır. Ardından ciddi kanaması ve şok belirtisi olanlar, sonra kırık ve yanık gibi yaralanmalar gelir. Yürüyebilen yaralılar güvenli bir yerde toplanır. Ayrıntılı tablo olay yeri değerlendirmesi dersinde.

Araçtaki ilk yardım çantası

Otomobillerde ilk yardım çantası bulundurmak zorunludur. Çantada genellikle eldiven, gazlı bez, sargı bezi, üçgen sargı, flaster, makas ve çengelli iğne bulunur. Çantanın bagajın kolay ulaşılan bir yerinde durması, eksilen malzemelerin tamamlanması ve son kullanma tarihi olan ürünlerin yenilenmesi gerekir. Araçta bulunması gereken diğer donanımlar araçların trafiğe çıkışı dersinde sayılıyor.

Elektrikli ve hibrit araçların karıştığı kazalarda turuncu renkli yüksek gerilim kablolarına ve hasarlı aküye dokunulmaz; bu araçlarla ilgili temel bilgiler hibrit ve elektrikli araçlar dersinde.

Sınavda nasıl sorulur?

• "Kaza yerinde ilk yapılması gereken nedir?" Cevap çoğunlukla olay yerinin güvenliğini sağlamaktır (işaretleme, kontağı kapatma).
• "Araç içindeki yaralı hangi durumda dışarı çıkarılır?" Cevap: yangın, patlama gibi hayati tehlike varsa.
• "Motosiklet kazasında kask ne zaman çıkarılır?" Cevap: solunum değerlendirilemiyorsa veya TYD gerekiyorsa.

Sık yapılan hatalar

• Kaza yerinin hemen yanında, yolun ortasında durup kendi aracını da tehlikeye sokmak,
• İşaretleme yapmadan doğrudan yaralılara koşmak; arkadan gelen araçların ikinci bir kazaya yol açması,
• Yaralıya su vermek, onu ayağa kaldırıp yürütmek ya da arabasına koyup hastaneye götürmeye çalışmak,
• Kaza yerinde fotoğraf veya video çekmekle meşgul olup yardımı geciktirmek,
• Sıkışmış yaralıyı zorla çekip çıkarmaya çalışmak.

Kazaya karışan sen olursan

Kazanın şiddetine ve heyecana bağlı olarak insan ilk dakikalarda ağrısını fark etmeyebilir. Önce kendi durumunu kontrol et: başında, boynunda, göğsünde veya karnında ağrı varsa, uyuşukluk ya da hareket güçlüğü hissediyorsan yerinden kalkma, yardım iste. Kendinde ciddi bir sorun yoksa aracını güvenli hâle getir, sonra diğer yaralılara yönel. Kazadan sonra iyi hissetsen bile baş ağrısı, kusma, karın ağrısı veya baş dönmesi başlarsa sağlık kuruluşuna başvur.

Akılda kalsın

• Önce kendi güvenliğin: aracını güvenli yere çek, flaşörleri yak, kazayı reflektörle işaretle.
• Kazalı araçların kontağı kapatılır, sigara içilmesine izin verilmez.
• 112'ye yer, kaza türü, yaralı sayısı ve sıkışma olup olmadığı söylenir.
• Hayati tehlike yoksa yaralı araçtan çıkarılmaz; baş ve boyun desteklenir.
• Sessiz yaralıya önce bakılır; solumayan yaralı ilk önceliktir.

Bütün ilk yardım derslerini bitirdiysen ilk yardım konu testini çözerek eksiklerini görebilir, ardından ehliyet deneme sınavına geçebilirsin.

Bu notlar ehliyet sınavına hazırlık içindir ve uygulamalı ilk yardım eğitiminin yerini tutmaz. Acil durumda 112'yi arayın.