Yetişkinde temel yaşam desteği ve OED kullanımı

Kalbi ve solunumu durmuş bir kişide beyne oksijen gitmez; birkaç dakika içinde kalıcı beyin hasarı başlayabilir. Temel yaşam desteği (TYD), hiçbir araç kullanmadan göğüs basısı ve suni solunumla dolaşımı ve solunumu geçici olarak sürdürme uygulamasıdır. Sınavda en çok soru çıkan konulardan biridir.

TYD ne zaman başlar?

Bilinci kapalı olan ve hava yolu açıldıktan sonra en fazla 10 saniyelik kontrolde normal solumayan yetişkinde TYD'ye başlanır. Kalp durmasından hemen sonra görülen seyrek, düzensiz, hıçkırık gibi soluklar normal solunum değildir; bu kişiye de TYD uygulanır.

Yetişkinde uygulama adımları

1. Olay yerinin güvenli olduğundan emin olun.
2. Omuzlara dokunup "İyi misiniz?" diye seslenerek bilinci kontrol edin.
3. Yanıt yoksa çevreden yardım isteyin; kişiyi sert ve düz bir zeminde sırtüstü yatırın.
4. Baş geri, çene yukarı pozisyonuyla hava yolunu açın; bak-dinle-hisset ile en fazla 10 saniye solunumu değerlendirin.
5. Normal solunum yoksa 112'yi arayın veya birine aratın; ulaşılabilecek bir OED varsa getirilmesini isteyin. Telefonu hoparlöre almak, görevliden talimat alırken ellerinizi serbest bırakır.
6. Kişinin yanına diz çökün; bir elinizin topuğunu göğsün ortasına, yani göğüs kemiğinin alt yarısına koyun, diğer elinizi üstüne yerleştirip parmaklarınızı kenetleyin.
7. Kollarınızı dirseklerden bükmeden, omuzlarınız ellerinizin hizasında olacak şekilde 30 göğüs basısı yapın.
8. Hava yolunu yeniden açın, burnu kapatıp ağzı ağzınızla tamamen kavrayın ve göğsü kaldıracak kadar, her biri yaklaşık 1 saniye süren 2 suni solunum verin.
9. 30 bası ve 2 soluk döngüsünü kesintiye uğratmadan sürdürün.

Kaliteli göğüs basısının ölçüleri

Basılar arasındaki duraklamalar olabildiğince kısa tutulur. Suni solunum yapamayan ya da yapmak istemeyen ilk yardımcı, yalnızca göğüs basısına kesintisiz devam etmelidir; hiç yapmamaktan çok daha iyidir. İki ilk yardımcı varsa yorulmamak için yaklaşık her 2 dakikada bir görev değiştirilir.

TYD ne zaman bırakılır?

• Sağlık ekibi gelip uygulamayı devraldığında,
• Kişi uyanmaya, hareket etmeye, gözlerini açmaya ve normal solumaya başladığında,
• İlk yardımcı devam edemeyecek kadar tükendiğinde,
• Ortam ilk yardımcı için tehlikeli hâle geldiğinde.

Kişi normal solumaya başlar ama bilinci kapalı kalırsa koma pozisyonuna alınır ve solunumu sürekli izlenir.

Otomatik eksternal defibrilatör (OED) kullanımı

OED, kalbin ritmini kendisi analiz eden ve gerekiyorsa elektrik şoku öneren cihazdır. Havalimanı, alışveriş merkezi gibi kalabalık yerlerde bulunabilir. Cihaz sesli komutlarla yönlendirdiği için eğitimsiz biri de kullanabilir.

1. OED gelene kadar TYD'ye ara vermeden devam edilir.
2. Cihaz açılır ve sesli komutlar izlenir.
3. Kişinin göğsü açılır; ıslaksa kurulanır. Pedlerden biri sağ köprücük kemiğinin altına, diğeri sol koltuk altının biraz altına, pedlerin üzerindeki resimlere uygun yapıştırılır.
4. Cihaz ritmi analiz ederken kimse kişiye dokunmaz.
5. Şok önerilirse kimsenin dokunmadığından emin olunur ("Herkes çekilsin!") ve şok düğmesine basılır.
6. Şoktan hemen sonra, cihaz başka bir komut verene kadar 30:2 TYD'ye devam edilir. Şok önerilmezse de TYD sürdürülür.

Pedler, kişi uyansa bile sağlık ekibi gelene kadar çıkarılmaz ve cihaz kapatılmaz.

Akılda kalsın

• Bilinci kapalı ve normal solumayan kişiye TYD uygulanır; nabız aranarak vakit kaybedilmez.
• El yeri göğüs kemiğinin alt yarısı, derinlik 5-6 cm, hız dakikada 100-120'dir.
• Yetişkinde döngü 30 göğüs basısı, 2 suni solunumdur.
• Suni solunum yapılamıyorsa kesintisiz göğüs basısı sürdürülür.
• OED'nin komutlarına uyulur; analiz ve şok sırasında kişiye dokunulmaz.

Bu notlar ehliyet sınavına hazırlık içindir ve uygulamalı ilk yardım eğitiminin yerini tutmaz. Acil durumda 112'yi arayın.