Bilinç bozuklukları ve ani hastalıklar

Bilinç bozuklukları, kişinin çevresini algılama ve uyaranlara tepki verme yeteneğinin azalması ya da tamamen kaybolmasıdır. Kısa süren bir bayılmadan derin komaya kadar geniş bir yelpazeyi kapsar. Bu derste bilinç bozukluklarıyla birlikte, sürücülerin de karşılaşabileceği kalp krizi ve inme gibi ani hastalıklar anlatılıyor.

Bayılma

Bayılma, beyne giden kan akışının geçici olarak azalmasıyla oluşan kısa süreli bilinç kaybıdır. Uzun süre ayakta kalma, sıcak ve kalabalık ortam, korku, açlık gibi nedenlerle gelişebilir. Öncesinde baş dönmesi, gözlerin kararması, terleme ve bulantı olabilir.

1. Kişi sırtüstü yatırılır ve bacakları yaklaşık 30 cm yükseltilir.
2. Sıkan giysileri gevşetilir, ortam havalandırılır.
3. Solunumu kontrol edilir; bilinci birkaç dakika içinde açılmazsa koma pozisyonu verilir ve 112 aranır.
4. Bilinci açılınca hemen ayağa kaldırılmaz, bir süre oturtulup dinlendirilir.

Bayılan kişiye koku (kolonya, soğan) koklatılmaz, yüzüne su çarpılmaz ve tokat atılmaz.

Koma

Koma, uzun süreli ve derin bilinç kaybıdır; kişi uyaranlara tepki vermez, öksürme ve yutma refleksleri zayıflayabilir. Bu yüzden dil geriye kaçarak ya da kusmuk hava yolunu tıkayarak boğulmaya yol açabilir. Hava yolu açılır, solunum kontrol edilir; normal soluyorsa ve travma şüphesi yoksa koma pozisyonu verilir, 112 aranır. Solunum düzenli aralıklarla kontrol edilir; normal solunum durursa TYD'ye başlanır. Komadaki kişiye ağızdan hiçbir şey verilmez.

Havale ve sara (epilepsi) nöbeti

Havale; vücutta istemsiz kasılmalar ve bilinç kaybıyla seyreden nöbettir. Çocuklarda yüksek ateşe bağlı olarak da görülebilir. Sara nöbetinde kişi yere düşebilir, kasılmalar, ağızda köpüklenme ve idrar kaçırma olabilir.

• Kişinin çevresindeki çarpabileceği eşyalar uzaklaştırılır, başının altına yumuşak bir şey konur.
• Kasılmalar zorla engellenmez, kişi bağlanmaz.
• Ağzına kaşık, mendil, parmak gibi hiçbir şey sokulmaz; dişleri arasına bir şey yerleştirilmeye çalışılmaz.
• Nöbet bitince solunum kontrol edilir ve kişi koma pozisyonuna alınır; dinlenmesine izin verilir.
• Nöbet 5 dakikadan uzun sürerse, nöbetler art arda gelirse, kişi yaralandıysa ya da ilk kez nöbet geçiriyorsa 112 aranır.
• Ateşli havalede çocuğun kalın giysileri çıkarılır; ılık suyla ıslatılmış bezle serinletilir. Soğuk suya sokulmaz, alkol veya sirkeyle ovulmaz.

Şeker hastalığı acilleri

Her iki durumda da bilinci bulanık veya kapalı kişiye ağızdan bir şey verilmez; koma pozisyonu verilir ve 112 aranır.

Kalp krizi ve göğüs ağrısı

Kalp krizinde göğüste baskı, sıkışma veya yanma tarzında ağrı olur; ağrı sol kola, çeneye, boyna veya sırta yayılabilir. Terleme, nefes darlığı, bulantı ve halsizlik eşlik edebilir.

• Hemen 112 aranır; kişi hareket ettirilmez, yürütülmez.
• Kişi yarı oturur pozisyonda dinlendirilir, sıkan giysileri gevşetilir.
• Doktorun önerdiği ve kişinin yanında taşıdığı bir göğüs ağrısı ilacı varsa kullanmasına yardım edilir.
• Bilinci kapanır ve normal solumazsa TYD'ye başlanır.

İnme ve astım krizi

İnme (felç), beyne giden kan akışının bir pıhtıyla tıkanması ya da bir damarın yırtılmasıyla oluşur. Ani gelişen yüzde kayma, bir kolda veya bacakta güçsüzlük, konuşma bozukluğu, görme kaybı ve denge kaybı başlıca belirtilerdir. Tedavi zamana bağlı olduğu için hemen 112 aranır ve belirtilerin başladığı saat not edilir. Kişiye ağızdan bir şey verilmez; bilinci bulanıksa koma pozisyonu verilir.

Astım krizinde nefes darlığı, hırıltılı solunum ve öksürük görülür. Kişi sakinleştirilir, en rahat nefes aldığı yarı oturur (gerekirse hafif öne eğik oturur) pozisyona alınır ve kendi ilacını (fısfıs) kullanmasına yardım edilir. Rahatlamazsa 112 aranır.

Akılda kalsın

• Bayılan kişi sırtüstü yatırılır, bacakları kaldırılır; koku koklatılmaz.
• Nöbet geçiren kişinin ağzına hiçbir şey sokulmaz, kasılmaları engellenmez.
• Bilinci açık, şekeri düşmüş kişiye şeker verilir; bilinç kapalıysa ağızdan bir şey verilmez.
• Kalp krizinde yarı oturur pozisyon ve hemen 112.
• İnmede belirtilerin başladığı saat önemlidir; hemen 112 aranır.

Bu notlar ehliyet sınavına hazırlık içindir ve uygulamalı ilk yardım eğitiminin yerini tutmaz. Acil durumda 112'yi arayın.