Boğulmalar ve elektrik çarpmasında ilk yardım

Suda boğulma ve elektrik çarpması, ilk yardımcının kendisinin de kolayca kazazedeye dönüşebildiği iki durumdur. Bu yüzden her iki konuda da ilk kural aynıdır: önce kendi güvenliğiniz. Kişiye ancak güvenli biçimde ulaşıldıktan sonra solunum ve dolaşım değerlendirilir.

Suda boğulma

Suda boğulmada hava yoluna su kaçar ve solunum durur; kişinin sorunu temelde oksijensizliktir. Bu nedenle kurtarıldıktan sonra solunumunun hızla desteklenmesi hayat kurtarır. Boğulmakta olan kişi çoğu zaman bağıramaz, el sallayamaz; sessizce suyun içinde dikey durur ve başını suyun üstünde tutmaya çalışır.

Güvenli kurtarma

• Yüzme ve kurtarma eğitimi olmayan kişi suya girmez; çevreden yardım istenir ve 112 aranır.
• Önce karadan ulaşmaya çalışılır: kişiye sopa, havlu, ip gibi bir şey uzatılır ya da can simidi, boş bidon gibi yüzen bir cisim atılır.
• Suya girmek gerekiyorsa yüzen bir cisimle girilir; panik hâlindeki kişi kurtarıcıyı da batırabilir.
• Sığ suya atlama sonrası boğulmalarda omurga yaralanması olabileceğinden baş-boyun-gövde ekseni korunarak çıkarılır.

Sudan çıkarıldıktan sonra ilk yardım

1. Kişi düz ve sert bir zemine sırtüstü yatırılır; bilinç kontrol edilir ve hava yolu açılır.
2. Solunum bak-dinle-hisset ile en fazla 10 saniye değerlendirilir.
3. Normal solunum yoksa 112 aranır ve TYD'ye 5 kurtarıcı soluk verilerek başlanır.
4. Ardından 30 göğüs basısı ve 2 suni solunum döngüsüyle devam edilir.
5. Bilinci kapalı ama normal soluyan kişiye koma pozisyonu verilir; ıslak giysileri çıkarılıp üzeri örtülerek ısı kaybı önlenir.

Kişi kusabilir; bu durumda başı yana çevrilir ve ağzı temizlenir. Bilinci tamamen yerine gelse bile, akciğerlere su kaçmış olabileceği için mutlaka hastanede değerlendirilmelidir.

Elektrik çarpması

Elektrik akımı vücuttan geçerken kalp ritmini bozabilir, solunumu durdurabilir ve akımın girdiği ve çıktığı yerlerde derin yanıklar oluşturabilir. Dışarıdan küçük görünen yanıkların altında ciddi doku hasarı olabilir.

1. Kişiye çıplak elle dokunulmaz. Önce akım kesilir: sigorta kapatılır, fiş prizden çekilir.
2. Akım kesilemiyorsa, ilk yardımcı kuru ve yalıtkan bir zeminde (kuru tahta, lastik paspas) durarak kuru tahta, plastik gibi iletken olmayan bir cisimle kişiyi kaynaktan uzaklaştırır. Islak zeminde müdahale edilmez.
3. Yüksek gerilim hatlarına yaklaşılmaz; elektrik idaresi ve 112 aranır, akım kesilene kadar beklenir.
4. Kişiye güvenle ulaşıldıktan sonra bilinç ve solunum kontrol edilir; normal solunum yoksa TYD'ye başlanır.
5. Giriş ve çıkış yanıkları serin suyla soğutulur ve temiz bir örtüyle kapatılır.
6. Kişi iyi görünse bile kalp ritim bozukluğu riski nedeniyle hastaneye gönderilir.

Yıldırım çarpması

Yıldırım çarpan kişinin vücudunda elektrik kalmaz; ona dokunmak güvenlidir. Ancak fırtına sürüyorsa önce güvenli bir yere geçilir. Kişinin bilinci ve solunumu kontrol edilir, normal solunum yoksa hemen TYD'ye başlanır ve 112 aranır. Birden fazla kişi etkilenmişse, önce solunumu olmayan kişilere müdahale edilir.

Yapılmaması gerekenler

• Eğitim olmadan boğulan kişiyi kurtarmak için yüzerek suya girmek,
• Boğulan kişinin karnına bastırarak suyu çıkarmaya çalışmak,
• Akım kesilmeden elektrik çarpan kişiye dokunmak,
• Islak eller veya metal bir cisimle kişiyi kaynaktan ayırmaya çalışmak,
• Kendine gelen kişiyi hastaneye göndermeden bırakmak.

Akılda kalsın

• Boğulmada da elektrikte de ilk kural ilk yardımcının kendi güvenliğidir.
• Boğulan kişiye önce bir şey uzatılır veya atılır; eğitimsiz kişi suya girmez.
• Boğulmada TYD'ye 5 kurtarıcı solukla başlanır; su boşaltılmaya çalışılmaz.
• Elektrik çarpmasında önce akım kesilir, kişiye yalıtkan bir cisimle müdahale edilir.
• Kendine gelen her iki hasta da hastanede değerlendirilmelidir.

Bu notlar ehliyet sınavına hazırlık içindir ve uygulamalı ilk yardım eğitiminin yerini tutmaz. Acil durumda 112'yi arayın.