Solunum yolu tıkanıklığında ilk yardım

Yemek yerken boğaza kaçan bir lokma ya da çocuğun ağzına aldığı küçük bir oyuncak parçası, birkaç dakika içinde hayatı tehdit edebilir. Solunum yolu tıkanıklığında ilk yardımcının en önemli işi, tıkanmanın kısmi mi tam mı olduğunu hızla ayırt etmektir; çünkü yapılacak uygulama buna göre değişir.

Kısmi ve tam tıkanma

Kısmi tıkanmada kişi öksürmeye teşvik edilir; sırta vurulmaz, ağza parmak sokulmaz, ilk yardımcı kişinin yanında kalıp onu izler. Öksürük, yabancı cismi çıkarmanın en etkili yoludur. Öksürük etkisizleşir ya da tıkanma tama dönerse aşağıdaki uygulamalara geçilir.

Yetişkin ve çocukta tam tıkanma

1. Kişinin yan tarafına ve biraz arkasına geçin; bir elinizle göğsünü destekleyip onu öne doğru eğin.
2. Diğer elinizin topuğuyla iki kürek kemiğinin arasına 5 kez sert sırt vuruşu yapın. Her vuruştan sonra cismin çıkıp çıkmadığını kontrol edin.
3. Cisim çıkmazsa Heimlich manevrası uygulayın: kişinin arkasına geçip kollarınızı belinden dolayın, kişiyi öne eğin. Bir elinizi yumruk yapıp başparmak tarafını göbeğin biraz üstüne, göğüs kemiğinin altına yerleştirin.
4. Diğer elinizle yumruğunuzu kavrayıp karna içe ve yukarı doğru 5 kez ani ve kuvvetli bası yapın.
5. Cisim çıkana ya da kişinin bilinci kaybolana kadar 5 sırt vuruşu ve 5 karın basısını sırayla tekrarlayın.

Heimlich manevrası iç organlara zarar verebileceği için, başarılı olsa bile kişinin bir sağlık kuruluşunda kontrol edilmesi önerilir.

Gebe ve şişman kişilerde

İleri dönem gebelerde ve kolları beline yetişmeyecek kadar şişman kişilerde karına bası yapılmaz. Bunun yerine eller göğüs kemiğinin alt yarısına konur ve göğse arkaya doğru bası uygulanır. Kişi yalnızsa ve kendi kendine yardım etmesi gerekiyorsa, yumruğunu göbeğinin üstüne koyup karnını sandalye sırtı gibi sert bir kenara bastırarak manevrayı kendine uygulayabilir.

Bebekte tam tıkanma

1. Bebeği yüzüstü, başı gövdesinden aşağıda olacak şekilde ön kolunuzun üzerine yatırın; başını çenesinden tutarak destekleyin. Ön kolunuzu uyluğunuza dayayın.
2. Diğer elinizin topuğuyla iki kürek kemiği arasına 5 kez sırt vuruşu yapın.
3. Bebeği başını destekleyerek sırtüstü çevirin; başı yine aşağıda kalsın.
4. Göğüs kemiğinin alt yarısına iki parmakla 5 kez göğüs basısı yapın. Bu basılar TYD'deki basılardan daha keskin ve yavaştır.
5. Ağza bakın; görünen bir cisim varsa alın. Cisim çıkana veya bilinç kaybolana kadar tekrarlayın.

Bilinç kaybolursa

Tam tıkanması olan kişinin bilinci kaybolursa dikkatle yere yatırılır, 112 aranır ve hemen temel yaşam desteğine başlanır. Göğüs basıları cismin yerinden çıkmasına da yardımcı olabilir. Her suni solunumdan önce ağza bakılır; görünen cisim alınır.

Yapılmaması gerekenler

• Kısmi tıkanmada, kişi öksürebiliyorken sırta vurmak veya Heimlich yapmak,
• Ağızda görülmeyen cismi parmakla körlemesine aramak,
• Bebeğe karın basısı yapmak ya da bebeği baş aşağı sallamak,
• Tıkanma sırasında su veya ekmek yutturmaya çalışmak.

Akılda kalsın

• Konuşabilen ve öksürebilen kişi öksürmeye teşvik edilir, müdahale edilmez.
• Tam tıkanmada 5 sırt vuruşu ve 5 karın basısı sırayla uygulanır.
• Heimlich'te yumruk göbeğin biraz üstüne konur, bası içe ve yukarı yapılır.
• Gebe ve şişman kişide bası göğüs kemiğine yapılır.
• Bebekte 5 sırt vuruşu ve 5 göğüs basısı uygulanır; karına bası yapılmaz.

Bu notlar ehliyet sınavına hazırlık içindir ve uygulamalı ilk yardım eğitiminin yerini tutmaz. Acil durumda 112'yi arayın.