Trafik kazalarında en sık karşılaşılan durum yaralanmalardır. Yaranın yeri ve türü, ilk yardımda neye öncelik verileceğini belirler: kanayan bir kol yarası ile karın yarası ya da bir kafa travması farklı ele alınır. Bu derste yaralanmaları bölgelere göre ele alıyoruz.
Yara türleri ve basit yara bakımı
Yaralar oluş şekline göre kesik, ezik (ezilmiş), delici, parçalı (yırtık), sıyrık ve ısırık yaraları olarak sınıflandırılır. Delici yaralar dışarıdan küçük görünse de derindeki organlara ulaşmış olabilir.
- Basit ve az kanayan yaralar temiz, akan suyla yıkanır ve temiz bir örtüyle kapatılır.
- Yaraya kolonya, alkol, tütün, kahve, salça gibi maddeler sürülmez.
- Derin, kirli, ısırık veya paslı cisimle oluşmuş yaralarda tetanoz riski nedeniyle sağlık kuruluşuna başvurulur.
Saplanmış cisimler
Vücuda saplanmış bıçak, cam, demir parçası gibi bir cisim çıkarılmaz; çünkü cisim aynı zamanda tıkaç görevi görüyor olabilir ve çıkarıldığında kanama artar. Cismin çevresine rulo yapılmış bezler yerleştirilerek cisim sabitlenir, üzeri sarılır ve 112 aranır.
Kafa ve omurga yaralanmaları
Kafa yaralanmalarında şu belirtilere dikkat edilir: bilinç bulanıklığı veya kaybı, şiddetli baş ağrısı, kusma, kulak ya da burundan kan veya berrak sıvı gelmesi, göz çevresinde morarma, göz bebeklerinde eşitsizlik, konuşma bozukluğu. Kişinin bilinci sürekli izlenir; kulaktan gelen akıntı tıkanmaz.
Trafik kazası, yüksekten düşme, sığ suya atlama veya bilinci kapalı yaralıda omurga yaralanmasından şüphelenilir. Bu kişide baş-boyun-gövde ekseni bir bütün olarak korunur; baş iki yandan desteklenir, kişi zorunlu olmadıkça hareket ettirilmez ve oturtulmaz. Yer değiştirmek gerekiyorsa en az iki kişiyle, ekseni bozmadan yapılır.
Sınav ipucu: Omurga yaralanması şüphesi olan kazazede, yangın veya patlama gibi hayati tehlike yoksa araçtan çıkarılmaz. Hayati tehlike varsa Rautek manevrasıyla çıkarılır.
Göğüs yaralanmaları
Kaburga kırıkları ve göğse açılan yaralar solunumu bozabilir. Belirtiler arasında solunumla artan göğüs ağrısı, nefes darlığı, morarma ve öksürükle kan gelmesi sayılabilir. Bilinci açık yaralı yarı oturur pozisyonda tutulur; genellikle bu şekilde daha rahat nefes alır. Göğse saplanmış cisim çıkarılmaz. Göğüs bölgesi sıkıca sarılmaz, çünkü solunum hareketlerini kısıtlar. 112 aranır ve kişinin solunumu yakından izlenir.
Karın yaralanmaları
- Kişi sırtüstü yatırılır, dizleri bükülür; bu karın kaslarını gevşeterek ağrıyı azaltır.
- Dışarı çıkmış organlar içeri itilmez; üzerleri temiz ve nemli bir bezle örtülür.
- Ağızdan hiçbir şey verilmez; şok belirtileri izlenir, 112 aranır.
Göz yaralanmaları
Göze toz gibi batmamış bir yabancı cisim kaçtığında göz ovuşturulmaz. Göz, iç köşesinden dış köşesine doğru bol ve temiz suyla yıkanır. Cisim çıkmazsa göz kapatılıp sağlık kuruluşuna gidilir. Göze batmış bir cisim varsa çıkarılmaya çalışılmaz; cisim sabitlenir ve gözler birlikte hareket ettiği için her iki göz de kapatılır. Göze kimyasal madde kaçtığında göz kapakları açık tutularak uzun süre bol suyla yıkanır.
Uzuv kopması (amputasyon)
- Önce kanama durdurulur: doğrudan baskı uygulanır; durdurulamıyorsa turnike yapılır.
- 112 aranır, şok önlemleri alınır.
- Kopan parça temiz bir beze sarılıp naylon torbaya konur ve torbanın ağzı kapatılır.
- Bu torba, içinde buz ve su bulunan ikinci bir torbaya ya da kaba konur. Kopan parça buza doğrudan temas etmez ve yıkanmaz.
- Parça, yaralıyla birlikte hastaneye gönderilir.
Akılda kalsın
- Saplanmış cisim çıkarılmaz, çevresi desteklenerek sabitlenir.
- Omurga şüphesinde baş-boyun-gövde ekseni korunur, gereksiz hareket ettirilmez.
- Karından çıkan organlar içeri itilmez, nemli temiz bezle örtülür.
- Göze batan cisimde iki göz birlikte kapatılır.
- Kopan uzuv torbaya konur, buza doğrudan değdirilmeden yaralıyla gönderilir.
Bu notlar ehliyet sınavına hazırlık içindir ve uygulamalı ilk yardım eğitiminin yerini tutmaz. Acil durumda 112'yi arayın.
İlk Yardım konu testinde her sorunun açıklamasını hemen gör.