Hasta ve yaralı taşıma teknikleri

Yaralı, kural olarak sağlık ekibi gelene kadar bulunduğu yerden kıpırdatılmaz. Yanlış taşıma, özellikle omurga yaralanmalarında kalıcı felce yol açabilir. Ancak yangın, patlama, göçük, gaz kaçağı ya da trafik akışı gibi hayati bir tehlike varsa veya yaralıya ilk yardım uygulanabilmesi için yer değiştirmek gerekiyorsa, uygun bir teknikle taşınır.

Taşımada genel kurallar

• Taşımadan önce yaralının hayati durumu değerlendirilir; kanama durdurulur, kırıklar tespit edilir.
• Baş-boyun-gövde ekseni her zaman korunur; yaralı bükülmez ve döndürülmez.
• İlk yardımcı yükü sırtıyla değil bacaklarıyla kaldırır: dizler bükülür, sırt dik tutulur, yük vücuda yakın taşınır.
• Birden çok ilk yardımcı varsa biri komut verir ve hareketler aynı anda yapılır.
• Taşıma sırasında yaralının durumu izlenir.

Rautek manevrası ve araç içinden çıkarma

Rautek manevrası, omurga yaralanması şüphesi olan ya da bilinci kapalı kişiyi tek bir ilk yardımcının araçtan çıkarması veya kısa mesafede güvenli yere taşıması için kullanılır. Yalnızca hayati tehlike varsa uygulanır.

1. Aracın kontağı kapatılır, el freni çekilir. Yaralının emniyet kemeri çözülür, ayaklarının pedallara sıkışmadığı kontrol edilir.
2. İlk yardımcı yaralının yanına geçer; bir elini çenesinin altından, diğerini sırtından destekleyerek gövdesini, baş-boyun-gövde ekseni bozulmadan kapıya doğru döndürür.
3. Kollarını yaralının koltuk altlarından geçirir; yaralının bir ön kolunu göğsünün üzerine büküp bu kolu iki eliyle kavrar.
4. Yaralının başını kendi göğsüne ve omzuna dayayarak sabit tutar.
5. Yaralıyı kendi bacak gücüyle kaldırıp geri geri yürüyerek araçtan çıkarır ve güvenli bir yere taşır.

Sürükleme ve tek kişiyle taşıma

• Sürükleme: Yaralı koltuk altlarından, ayak bileklerinden ya da altına serilen bir battaniyeyle, vücut ekseni doğrultusunda (baş veya ayak yönünde) sürüklenir. Yana doğru çekilmez.
• Kucakta taşıma: Çocuklar ve hafif kişiler için kullanılır.
• Sırtta taşıma: Bilinci açık, ilk yardımcıya tutunabilen yaralılar için uygundur.
• Destek vererek yürütme: Bilinci açık, hafif yaralı ve yürüyebilen kişide ilk yardımcı yaralının kolunu omzundan geçirip belinden destekler.

İki ve daha fazla kişiyle taşıma, sedye

İki ilk yardımcı, ellerini birbirine kenetleyerek bir oturak oluşturabilir (altın beşik); bu yöntem bilinci açık ve oturabilen yaralı içindir. Bir sandalye de iki kişiyle taşımada kullanılabilir. Üç veya daha fazla kişiyle, yaralının bir yanında diz çöküp ellerini altına sokarak ve komutla birlikte kaldırarak yapılan kaşık yöntemi uygulanabilir.

Uzun mesafe ve ağır yaralılar için en güvenli yöntem sedyeyle taşımadır. Hazır sedye yoksa iki sağlam sopa ile battaniye ya da düğmeleri iliklenmiş ceketlerden sedye yapılabilir. Yaralı sedyeye, ekseni bozulmadan en az üç-dört kişiyle aynı anda kaldırılarak yerleştirilir ve sedyeye güvenle bağlanır.

Koma (derlenme) pozisyonu

Bilinci kapalı, normal soluyan ve travma şüphesi olmayan kişiye, dilin geriye kaçmasını ve kusmuğun hava yoluna gitmesini önlemek için verilir.

1. Kişinin yanına diz çökülür; gözlük ve cepteki sert eşyalar alınır.
2. Size yakın kolu dirsekten bükülerek vücuduna dik açıyla yukarı yerleştirilir.
3. Uzak kolu göğsünün üzerinden getirilir, elinin sırtı size yakın yanağına dayanır.
4. Uzak bacağı dizden bükülür, ayak tabanı yere basar.
5. Bükülen dizden çekilerek kişi size doğru yan çevrilir; üstteki bacak kalça ve dizden dik açı yapacak şekilde ayarlanır.
6. Baş hafifçe geriye alınarak hava yolunun açık kalması sağlanır; solunum düzenli olarak izlenir.

Motosiklet kaskı ne zaman çıkarılır?

Kask, gereksiz yere çıkarılmaz. Ancak kişinin solunumu değerlendirilemiyorsa, hava yolunun açılması veya TYD gerekiyorsa çıkarılır. Bu işlem mümkünse iki kişiyle yapılır: biri baş ve boynu sabit tutarken diğeri kaskı dikkatle çıkarır.

Akılda kalsın

• Yaralı, hayati tehlike yoksa bulunduğu yerden kıpırdatılmaz.
• Taşımada baş-boyun-gövde ekseni korunur, yük bacak gücüyle kaldırılır.
• Araçtaki yaralıyı tek kişinin çıkarması için Rautek manevrası kullanılır.
• Sürükleme vücut ekseni doğrultusunda yapılır, yana doğru çekilmez.
• Koma pozisyonu bilinci kapalı, soluyan ve travma şüphesi olmayan kişiye verilir.

Bu notlar ehliyet sınavına hazırlık içindir ve uygulamalı ilk yardım eğitiminin yerini tutmaz. Acil durumda 112'yi arayın.