Büyük bir atardamardan olan kanama birkaç dakika içinde ölüme yol açabilir. Bu yüzden ciddi bir dış kanama, birincil değerlendirmede fark edildiği anda durdurulmalıdır. Kanamalarda ilk yardımın temeli basittir: kanayan yere doğrudan ve sürekli baskı.
Kanama türleri
| Damar | Kanın görünümü | Akış |
|---|---|---|
| Atardamar | Açık kırmızı | Kalp atımlarıyla uyumlu, fışkırır tarzda; en tehlikelisidir |
| Toplardamar | Koyu kırmızı | Sürekli ve yavaş akar |
| Kılcal damar | Kırmızı | Sızıntı şeklindedir, çoğunlukla kendiliğinden durur |
Kanamalar ayrıca kanın vücut dışına akıp akmamasına göre dış kanama ve iç kanama, vücut deliklerinden (burun, kulak, ağız) gelmesine göre de doğal deliklerden olan kanama diye ayrılır.
Dış kanamada ilk yardım
- Mümkünse eldiven giyin ya da elinizle kan arasına temiz bir naylon koyun.
- Kanayan yerin üzerine temiz bir bez veya gazlı bez koyup avucunuzla doğrudan baskı uygulayın. Baskıyı kesintisiz sürdürün.
- Bez kanla ıslanırsa kaldırmayın; üzerine yeni bez ekleyip bastırmaya devam edin. Bezi kaldırmak oluşmaya başlayan pıhtıyı bozar.
- Kanama durunca bezin üzerini sıkıca sarın; sargının parmakları morartacak kadar sıkı olmamasına dikkat edin.
- Kişiyi yatırıp şok belirtilerine karşı izleyin ve 112'yi arayın.
Kırık yoksa kanayan kol veya bacak kalp seviyesinin üzerine kaldırılabilir. Doğrudan baskıya rağmen kanama sürerse, kanayan yer ile kalp arasındaki atardamarın kemiğe yakın geçtiği noktaya (basınç noktası) bastırılarak kan akışı azaltılabilir. Bunlar doğrudan baskının yerini tutmaz, ona ek olarak uygulanır.
Turnike
Turnike, uzvun kan akışını tamamen kesen sıkı bağdır ve uzvun kaybına yol açabileceği için son çaredir. Yalnızca kol veya bacakta, doğrudan baskıyla durdurulamayan hayatı tehdit eden kanamalarda ya da kol veya bacağın koptuğu durumlarda uygulanır.
- İp, tel gibi ince malzeme değil, en az birkaç parmak eninde bir bant ya da kumaş kullanılır.
- Yaranın birkaç santimetre yukarısına, eklemin üzerine gelmeyecek şekilde, kolda ve uylukta tek kemikli bölgeye uygulanır.
- Kanama durana kadar sıkılır; uygulama saati görünür bir yere (turnikenin üzerine veya kişinin alnına) yazılır.
- Turnikenin üzeri örtülmez ve ilk yardımcı tarafından gevşetilmez; sağlık ekibine mutlaka bildirilir.
Sınav ipucu: "Turnike ne zaman uygulanır?" sorusunda doğru cevap, diğer yöntemlerle durdurulamayan kol-bacak kanaması veya uzuv kopmasıdır. Turnikeyi belirli aralıklarla gevşetme tavsiyesi içeren seçenek yanlıştır.
Burun ve kulak kanaması
Burun kanamasında kişi oturtulur ve başı hafifçe öne eğilir. Burun kanatları başparmak ve işaret parmağıyla en az 5 dakika aralıksız sıkılır; kişi ağzından nefes alır. Baş arkaya yatırılmaz, çünkü kan boğaza akar, yutulur ve kusmaya ya da hava yoluna kaçmaya yol açabilir. Kanama durmazsa ya da bir darbeden sonra başladıysa sağlık kuruluşuna başvurulur.
Kulaktan kan veya berrak sıvı gelmesi, bir darbeden sonra görülüyorsa kafa tabanı kırığını düşündürür. Kulak tıkanmaz, akıntı temiz bir bezle gevşekçe örtülür ve 112 aranır.
İç kanama
İç kanama dışarıdan görülmez; darbe almış, düşmüş ya da çarpışmaya karışmış kişide belirtilerden anlaşılır: hızlı ve zayıf nabız, soluk ve soğuk-nemli cilt, susama, huzursuzluk, karında şişlik veya sertlik, ağızdan ya da makattan kan gelmesi. Bu durumda yapılabilecek tek şey kişiyi sakin ve hareketsiz tutmak, şoka karşı önlem almak, üzerini örtmek ve hemen 112'yi aramaktır. Ağızdan hiçbir şey verilmez.
Akılda kalsın
- Atardamar kanaması açık kırmızı ve fışkırırcasına akar; en tehlikelisidir.
- Dış kanamada ilk ve en etkili yöntem doğrudan baskıdır.
- Kanla ıslanan bez kaldırılmaz, üzerine yenisi eklenir.
- Turnike son çaredir; saati yazılır, üzeri örtülmez, gevşetilmez.
- Burun kanamasında baş öne eğilir, geriye yatırılmaz.
Bu notlar ehliyet sınavına hazırlık içindir ve uygulamalı ilk yardım eğitiminin yerini tutmaz. Acil durumda 112'yi arayın.
İlk Yardım konu testinde her sorunun açıklamasını hemen gör.