Ehliyet sınavında en çok karıştırılan kavramlar
Sınavda pek çok yanlış, birbirine yakın iki kavramın karıştırılmasından gelir: duraklama ile park, toplardamar ile atardamar kanaması, ABS ile ESP. Burada bu kavramları yan yana koyduk, farkı kısa bir cümleyle anlattık ve her birini konu anlatımındaki dersine bağladık.
İlk Yardım
Atardamar, toplardamar ve kılcal damar kanaması
Açık kırmızı kan, kalp atımıyla uyumlu olarak fışkırır. Kısa sürede çok kan kaybettirir; en tehlikelisidir.
Koyu kırmızı kan, fışkırmadan, düzenli ve sürekli akar.
Kan yüzeyden sızar; sıyrıklarda görülür, genellikle kendiliğinden veya hafif baskıyla durur.
Fark: Kanın rengi ve akışı ayırt ettirir: fışkıran açık kırmızı kan atardamar, sürekli akan koyu kan toplardamar, sızan kan kılcal damar kanamasıdır.
💡 Türü ne olursa olsun ilk uygulama aynıdır: yaranın üzerine temiz bir bezle doğrudan baskı.
Konu anlatımında oku: Kanamalarda ilk yardım →Birinci, ikinci ve üçüncü derece yanık
Derinin yalnızca üst tabakası etkilenir; kızarıklık ve ağrı vardır, su toplanması (kabarcık) olmaz.
Derinin daha alt tabakaları etkilenir; ciltte su dolu kabarcıklar oluşur, ağrı belirgindir.
Derinin bütün katmanları, bazen alttaki dokular da hasar görür; sinirler zarar gördüğü için ağrı az olabilir.
Fark: Kabarcık yoksa birinci, kabarcık varsa ikinci derece düşünülür. Derinin tamamen hasar gördüğü, ağrının beklenenden az olduğu yanık üçüncü derecedir ve en ağırıdır.
💡 Kabarcıklar patlatılmaz; yanık bölge en az 20 dakika temiz ve ılık akan suyla soğutulur.
Konu anlatımında oku: Yanıklar, donma ve sıcak acilleri →Kırık, çıkık ve burkulma
Kemik bütünlüğünün bozulması. Kemik deriyi delip dışarı çıkmışsa açık kırık denir.
Eklemi oluşturan kemik uçlarının birbirinden ayrılıp yerinden çıkması.
Eklemi saran bağların ani bir hareketle zorlanması veya yırtılması; kemikler yerindedir.
Fark: Kırık kemiğin kendisinde, çıkık ve burkulma eklemde olur. Çıkıkta kemik uçları yerinden oynar, burkulmada ise yalnızca bağlar zarar görür.
💡 Hangisi olduğu ayırt edilemiyorsa kırık gibi davranılır: bölge bulunduğu şekliyle sabitlenir, çıkık yerine oturtulmaya çalışılmaz.
Konu anlatımında oku: Kırık, çıkık ve burkulmalarda ilk yardım →Sıcak bitkinliği ve sıcak çarpması
Sıcakta aşırı terleme ve sıvı kaybıyla ortaya çıkar: halsizlik, baş dönmesi, soluk ve nemli cilt; bilinç açıktır.
Vücudun ısısını düzenleyememesiyle ortaya çıkar: vücut ısısı çok yüksek, cilt sıcak ve kızarık, bilinç bulanık olabilir. Hayatı tehdit eder.
Fark: Bitkinlikte kişi terler ve bilinci yerindedir; serin yerde dinlendirilip su içirilir. Sıcak çarpmasında vücut ısısı tehlikeli ölçüde yükselir; hemen 112 aranır ve kişi serinletilir.
💡 Bilinci bulanık olan kişiye ağızdan su verilmez.
Konu anlatımında oku: Yanıklar, donma ve sıcak acilleri →Vücut ısısının düşmesi (hipotermi) ve donma
Bütün vücudun ısısının 35 °C'nin altına düşmesi; titreme, uyuşukluk ve bilinç bulanıklığı görülür.
Soğuğun vücudun bir bölümünde (el, ayak, kulak, burun) doku hasarı yapması; bölge soluk, sert ve uyuşuktur.
Fark: Hipotermi bütün vücudu, donma ise belirli bir bölgeyi etkiler. İkisi aynı kişide birlikte görülebilir.
💡 Donmuş bölge ovulmaz, karla ovuşturulmaz; kişi ılık ortama alınıp yavaşça ısıtılır.
Konu anlatımında oku: Yanıklar, donma ve sıcak acilleri →Bayılma ve koma
Beyne giden kanın geçici olarak azalmasıyla oluşan kısa süreli bilinç kaybı; kişi genellikle kısa sürede kendine gelir.
Uzun süren bilinç kaybı; kişi seslenmeye ve dokunmaya yanıt vermez.
Fark: Bayılan kişi sırtüstü yatırılıp bacakları kaldırılır. Bilinci kapalı ama normal soluyan kişiye ise derlenme (koma) pozisyonu verilir ve 112 aranır.
💡 Kendine gelmeyen "bayılma", bayılma değildir: bilinç kısa sürede açılmıyorsa 112 aranır.
Konu anlatımında oku: Bilinç bozuklukları ve ani hastalıklar →Trafik ve Çevre Bilgisi
Durma, duraklama ve park etme
Trafik kuralları gereği ya da trafiğin zorunlu kıldığı hâllerde aracın durdurulması: kırmızı ışıkta, "Dur" levhasında, sıkışık trafikte beklemek.
Durma hâli dışında, yolcu indirip bindirmek veya yük alıp boşaltmak gibi nedenlerle aracın kısa bir süre durdurulması.
Aracın duraklama hâli dışında bırakılması; sürücü aracın başından ayrılabilir, süre sınırı levhayla belirlenir.
Fark: Durmada sürücünün seçeneği yoktur, kural veya trafik onu durdurur. Duraklama kendi isteğiyle ve kısa süreli bir duruştur. Bunun dışındaki her bırakış park etmedir.
💡 Duraklamanın yasak olduğu yerde park etmek de yasaktır; ama park yasağı olan yerde kısa süre duraklanabilir.
Konu anlatımında oku: Duraklama ve park kuralları →Karayolu, platform, taşıt yolu ve banket
Trafik için kamunun yararlanmasına açık olan arazi şeridi, köprüler ve alanlar; yolun tamamı.
Karayolunun taşıt yolu ile banketlerinin tümü.
Karayolunun taşıtların geçişi için kullanılan kısmı.
Taşıt yolu bitiminden itibaren yaya yolu veya kaldırımı bulunmayan kısım.
Fark: Kavramlar büyükten küçüğe iç içedir: karayolu her şeyi kapsar, platform taşıt yolu ile banketlerden oluşur, taşıt yolu ise yalnızca araçların gittiği bölümdür.
💡 Banket, kaldırımı olmayan yolun kenarındaki toprak veya asfalt şerittir; zorunlu duraklamada araç önce buraya alınır.
Konu anlatımında oku: Trafikle ilgili temel kavramlar →Geçiş hakkı ve geçiş üstünlüğü
Yaya veya sürücülerin diğerlerine göre önce geçme hakkı; kavşak kuralları, levhalar ve ışıklar belirler.
Görevli ambulans, itfaiye, polis gibi araçların ışıklı ve sesli işaret vererek diğer bütün araçlardan önce geçebilmesi.
Fark: Geçiş hakkı her yol kullanıcısı için geçerli günlük öncelik kuralıdır. Geçiş üstünlüğü ise yalnızca görev hâlinde ve ışıklı-sesli işaret veren araçlara tanınır; diğer bütün kuralların önüne geçer.
💡 Işık ve siren yoksa geçiş üstünlüğü de yoktur: görevsiz ambulans normal bir araç gibi kurallara uyar.
Konu anlatımında oku: Yayalar, okul taşıtları ve geçiş üstünlüğü olan araçlar →Kontrollü ve kontrolsüz kavşak
Trafiğin trafik görevlisi veya ışıklı işaretlerle yönetildiği kavşak.
Görevli ve ışıklı işaret bulunmayan kavşak; geçiş sırası levhalara, levha yoksa genel kurallara göre belirlenir.
Fark: Kontrollü kavşakta görevlinin ve ışığın gösterdiğine uyulur. Kontrolsüz kavşakta önce öncelik levhalarına bakılır; levha da yoksa kavşak içindeki araç ve sağdan gelen araç önceliklidir.
💡 Uyulma sırası: görevli, ışık, levha, genel kural. Görevli varken ışığa değil görevliye uyulur.
Konu anlatımında oku: Kavşaklarda geçiş hakkı ve dönüşler →Sürücü belgesinin geri alınması ve iptali
Belge belirli bir süre için sürücüden alınır; süre bitince ve şartlar yerine getirilince geri verilir. Örnek: bir yılda ilk kez 100 ceza puanı dolunca 2 ay, ikinci kez dolunca 4 ay.
Belge tamamen geçersiz olur; yeniden araç kullanabilmek için belge alma süreci baştan işler. Örnek: 100 ceza puanının üçüncü kez dolması, aday sürücünün 75 puanı aşması.
Fark: Geri almada belge sürenin sonunda sahibine döner. İptalde ise eski belge bir daha kullanılamaz.
💡 Belgesi geri alınmış kişi bu süre içinde araç kullanırsa belgesi iptal edilir.
Konu anlatımında oku: Trafik denetimi, ceza puanı ve alkollü araç kullanma →Zorunlu trafik sigortası ve kasko
Her motorlu taşıt için yaptırılması zorunludur; aracın başkalarına verdiği zararları karşılar.
İsteğe bağlıdır; sigortalı aracın kendi hasarını (kaza, çalınma gibi) karşılar.
Fark: Trafik sigortası karşı tarafı, kasko ise kendi aracını korur. Trafik sigortası olmayan araç trafiğe çıkamaz; kasko yaptırmak sürücünün tercihidir.
💡 "Başkasına verdiğim zarar" denince trafik sigortası, "benim aracımın hasarı" denince kasko akla gelmeli.
Konu anlatımında oku: Araçların trafiğe çıkışı: tescil, muayene, sigorta ve donanım →Motor ve Araç Tekniği
Akü, alternatör ve marş motoru
Elektrik enerjisini depolar; motor çalışmıyorken marş motoruna ve elektrikli donanıma enerji verir.
Motor çalışırken elektrik üretir; aracın elektrik ihtiyacını karşılar ve aküyü şarj eder.
Aküden aldığı enerjiyle motoru ilk hareketi için döndürür.
Fark: Akü depolar, alternatör üretir, marş motoru harcar. Motor çalıştıktan sonra elektriği akü değil alternatör sağlar.
💡 Seyir hâlinde şarj ikaz lambası yanıyorsa sorun genellikle alternatör veya kayışındadır; araç yalnızca aküyle kısa süre gidebilir.
Konu anlatımında oku: Elektrik sistemi: akü, alternatör ve marş motoru →ABS ve ESP
Sert frenlemede tekerleklerin kilitlenmesini önler; böylece fren yaparken direksiyon hâkimiyeti korunur.
Viraj veya ani manevrada aracın savrulmaya başladığını algılar, tekerleklere ayrı ayrı fren uygulayarak aracı doğrultmaya çalışır.
Fark: ABS fren anında çalışır ve tekerlek kilitlenmesiyle ilgilidir. ESP ise fren yapılmasa bile aracın yönünden sapmasını, yani savrulmayı önlemeye çalışır.
💡 ABS'li araçta ani tehlikede frene kuvvetle ve kesintisiz basılır; pompalama yapılmaz.
Konu anlatımında oku: Fren sistemleri, ABS ve ESP →Rot (ön düzen) ayarı ve balans ayarı
Tekerleklerin yola göre açılarının ayarıdır. Bozuksa araç düz yolda bir yana çeker, lastikler düzensiz aşınır.
Tekerleğin ağırlık dengesinin ayarıdır. Bozuksa belirli hızlarda direksiyonda titreme hissedilir.
Fark: Araç bir yana çekiyorsa ön düzene, belli bir hızda direksiyon titriyorsa balansa bakılır.
💡 Araç bir yana çektiğinde önce lastik basınçlarının eşit olup olmadığı kontrol edilir.
Konu anlatımında oku: Direksiyon, süspansiyon ve lastikler →Benzinli ve dizel motorda ateşleme
Silindirdeki yakıt-hava karışımı bujinin çıkardığı kıvılcımla ateşlenir.
Hava sıkıştırılarak ısıtılır; püskürtülen yakıt bu sıcak havada kendiliğinden tutuşur. Kızdırma bujileri yalnızca soğukta ilk çalıştırmaya yardım eder.
Fark: Benzinli motorda ateşlemeyi buji, dizel motorda sıkıştırma sağlar.
💡 Kızdırma bujisi kıvılcım çıkarmaz, ısıtır; bu yüzden "dizelde buji ateşler" ifadesi yanlıştır.
Konu anlatımında oku: Motor nasıl çalışır? Dört zamanlı motor →Motor freni ve el freni
Gaz pedalı bırakıldığında, özellikle küçük viteste motorun aracı yavaşlatması; ayrı bir parça değildir.
Durmuş aracı yerinde tutmak için kullanılır; otomobillerde genellikle arka tekerleklere etki eder.
Fark: Motor freni seyir hâlinde, özellikle uzun inişlerde ana frenlerin yükünü azaltır. El freni ise park ve yokuşta kalkış içindir.
💡 Uzun yokuş inerken vites boşa alınmaz; küçük viteste motor freninden yararlanılır.
Konu anlatımında oku: Fren sistemleri, ABS ve ESP →Konu testlerinde her sorunun açıklamasını hemen görürsün.
Sık sorulan sorular
Duraklama ile park etme arasındaki fark nedir?
Duraklama, yolcu indirip bindirmek veya yük alıp boşaltmak gibi nedenlerle aracın kısa süre durdurulmasıdır. Park etme ise aracın duraklama hâli dışında bırakılmasıdır. Duraklamanın yasak olduğu yerde park etmek de yasaktır.
Atardamar kanaması nasıl anlaşılır?
Atardamar kanamasında açık kırmızı renkli kan, kalp atımıyla uyumlu olarak fışkırır. Toplardamar kanamasında kan koyu kırmızıdır ve fışkırmadan akar. Her iki durumda da ilk uygulama yaraya doğrudan baskıdır.
Geçiş hakkı ile geçiş üstünlüğü aynı şey mi?
Hayır. Geçiş hakkı yol kullanıcılarının birbirine göre önce geçme hakkıdır. Geçiş üstünlüğü yalnızca görev hâlinde ışıklı ve sesli işaret veren ambulans, itfaiye, polis gibi araçlara tanınır.
Benzer levhaların farkları için en çok karıştırılan trafik işaretleri sayfasına, bütün dersler için konu anlatımına bakabilirsin.