Direksiyon, süspansiyon ve lastikler

Aracın yönünü direksiyon sistemi, yol tutuşunu ve konforunu süspansiyon sistemi belirler. Bu iki sistemin yolla tek bağlantısı ise lastiklerdir. Frenleme, viraj alma ve hızlanmada aracı yola tutan, avuç içi büyüklüğündeki dört lastik temas yüzeyidir; bu yüzden lastiğin durumu doğrudan güvenliği etkiler.

Direksiyon sistemi

Direksiyon simidinin hareketi, direksiyon kutusu ve rot kolları aracılığıyla ön tekerleklere iletilir. Günümüz araçlarının çoğunda hidrolik veya elektrikli direksiyon yardımı bulunur; bu sistem direksiyonu çevirmeyi kolaylaştırır.

• Direksiyonda fazla boşluk olması, simit çevrildiği hâlde tekerleklerin hemen tepki vermemesi demektir ve kontrolü zorlaştırır. Rot başlarında ve rotillerde aşınma bu boşluğa yol açabilir.
• Hidrolik direksiyonda yağ eksilirse direksiyon ağırlaşır ve çevrilirken ses gelebilir.
• Direksiyon tam dönüşteyken uzun süre zorlanmamalıdır.

Ön düzen ve balans ayarı

Balans ayarı, tekerlek ve lastiğin ağırlığının çevresine dengeli dağılmasını sağlar; jant üzerine küçük ağırlıklar takılarak yapılır. Lastik değiştirildiğinde ya da tamir edildiğinde balans yeniden yaptırılmalıdır. Kaldırıma sert çarpma veya derin çukura girme ön düzen ayarını bozabilir.

Süspansiyon ve amortisörler

Süspansiyon sistemi yaylar ve amortisörlerden oluşur. Yaylar yoldaki darbeleri karşılar, amortisörler ise yayların salınımını sönümleyerek aracın sürekli zıplamasını engeller.

• Amortisörler tekerleğin yolla temasını korur; bozuk amortisör yol tutuşunu azaltır, fren mesafesini uzatır ve virajda savrulma riskini artırır.
• Bozuk amortisörün belirtileri: araç tümseklerden sonra birkaç kez yaylanır, virajda fazla yatar, frenlemede burnu öne doğru fazla çöker, lastiklerde dalgalı aşınma görülür.
• Amortisörlerin yağ sızdırması da arıza belirtisidir.

Lastik basıncı

Lastik basıncı, üreticinin belirttiği değerlerde olmalıdır. Bu değerler araç kullanım kitabında, sürücü kapısının kenarındaki etikette veya yakıt deposu kapağının içinde yazar. Basınç, lastikler soğukken ölçülür; sıcak lastikte basınç yüksek görünür.

• Düşük basınç: Lastiğin kenarları aşınır, yakıt tüketimi artar, lastik ısınır, yol tutuşu ve direksiyon hâkimiyeti azalır.
• Yüksek basınç: Lastiğin ortası aşınır, yola temas yüzeyi azalır, fren mesafesi uzar ve sürüş sertleşir.
• Yük taşırken veya uzun yolculukta basıncın üreticinin önerdiği yüklü değere ayarlanması gerekebilir.

Diş derinliği ve kış lastiği

Lastik dişleri, ıslak yolda lastik ile yol arasındaki suyu dışarı atar. Dişler aşındıkça bu iş zorlaşır ve yüksek hızda lastik su tabakası üzerinde kaymaya başlar; buna kızaklama denir. Otomobil lastiklerinde diş derinliği en az 1,6 mm olmalıdır. Lastiklerin dişleri arasındaki aşınma göstergeleri, bu sınıra gelindiğini gösterir.

Kış lastikleri soğuk havada sertleşmeyen özel bir hamurdan yapılır ve dişlerindeki ince kanallar sayesinde karda ve buzlu yolda daha iyi tutunur. Karlı ve buzlu yolda gerektiğinde patinaj zinciri takılır. Lastiğin yanağında yanmış, şişmiş veya derin çatlaklı bir bölge varsa lastik kullanılmamalıdır.

Lastik üzerindeki bilgiler

"205/55 R16" gibi bir işarette 205 lastiğin genişliğini milimetre olarak, 55 yanak yüksekliğinin genişliğe oranını yüzde olarak, R radyal yapıyı, 16 ise jant çapını inç olarak gösterir. Bunu izleyen sayı ve harf lastiğin yük ve hız sınırını belirtir.

Akılda kalsın

• Ön düzen bozuksa araç bir yana çeker; balans bozuksa direksiyon titrer.
• Bozuk amortisör yol tutuşunu azaltır ve fren mesafesini uzatır.
• Lastik basıncı soğukken ölçülür; düşük basınç kenarları, yüksek basınç ortayı aşındırır.
• Otomobilde lastik diş derinliği en az 1,6 mm olmalıdır.
• Aşınmış lastik ıslak yolda kızaklama riskini artırır.