Yakıt ve hava sistemi

Motorun çalışması için silindire doğru miktarda temiz yakıt ve temiz hava gitmesi gerekir. Yakıt ve hava sistemi bu işi yapar. Sistemin bir parçası tıkandığında ya da arızalandığında motorun gücü düşer, yakıt tüketimi artar ve egzozdan çıkan gazlar kirlenir.

Yakıt sisteminin parçaları

• Yakıt deposu: Yakıtın saklandığı yerdir. Depo kapağı sıkıca kapatılmalıdır; gevşek kapak yakıt buharının kaçmasına neden olur.
• Yakıt pompası: Yakıtı depodan alıp motora gönderir. Günümüz araçlarında genellikle elektriklidir ve depo içindedir.
• Yakıt filtresi: Yakıttaki pisliklerin ve suyun motora ulaşmasını önler. Tıkanırsa motor özellikle yük altında, yokuşta veya hızlanırken güçsüzleşir, tekler ya da durur.
• Enjektörler: Yakıtı çok ince zerreler hâlinde püskürtür. Bu sayede yakıt havayla iyi karışır ve tam yanar.

Dizel yakıtta su bulunabileceği için dizel araçların yakıt filtresi suyu da ayırır ve bakımda boşaltılır. Dizel bir araca benzin, benzinli bir araca motorin konulması ciddi arızalara yol açar. Yanlış yakıt fark edilirse motor çalıştırılmamalı, araç servise çektirilmelidir.

Aracı sürekli rezerv seviyesinde kullanmak da doğru değildir. Depo dibinde biriken tortu ve su yakıtla birlikte çekilerek filtreyi tıkayabilir. Yakıt tamamen biterse motor yolun ortasında durur ve hem sürücüyü hem diğer yol kullanıcılarını tehlikeye sokar. Uzun yola çıkmadan önce depoyu doldurmak, yolda yakıt arama telaşını da ortadan kaldırır.

Enjeksiyon ve karbüratör

Eski benzinli araçlarda yakıt ile hava karbüratörde karıştırılırdı. Günümüz araçlarında ise enjeksiyon sistemi kullanılır. Enjeksiyonda motor kontrol ünitesi, sensörlerden gelen bilgilere (motor sıcaklığı, devir, gaz pedalının konumu, emilen hava miktarı gibi) bakarak her an ne kadar yakıt püskürtüleceğine karar verir. Böylece:

• Yakıt daha verimli kullanılır, tüketim azalır,
• Motor soğukta daha kolay çalışır,
• Egzozdan çıkan zararlı gazlar azalır.

Günümüz dizel motorlarında yakıt doğrudan yanma odasına, çok yüksek basınçla püskürtülür. Bu yüzden dizel yakıt sistemindeki pislik ve su, enjektörlere kısa sürede zarar verebilir.

Hava filtresi

Motorun çalışması için çok miktarda hava gerekir. Hava filtresi bu havadaki toz ve kumu tutar. Toz motorun içine girerse silindirleri, pistonları ve segmanları aşındırır.

• Tıkalı hava filtresi motorun yeterince hava almasını engeller; güç düşer, yakıt tüketimi artar.
• Hava yetersiz kalınca karışım zenginleşir ve egzozdan siyah duman çıkabilir.
• Tozlu yollarda sık kullanılan araçlarda filtre daha sık kontrol edilmeli ve gerekirse değiştirilmelidir.

Turbo şarj

Turbo, egzozdan çıkan gazların enerjisiyle dönen bir türbin ve buna bağlı bir kompresörden oluşur. Kompresör motorun emdiği havayı sıkıştırır; silindire daha fazla hava girdiği için daha fazla yakıt yakılabilir ve aynı motor hacminden daha fazla güç elde edilir. Sıkıştırılan hava ısınır; birçok araçta bulunan ara soğutucu (intercooler) bu havayı soğutarak motora gönderir.

Turbolu araçta dikkat edilecekler

• Turbo çok yüksek devirde döner ve motor yağıyla yağlanır; bu nedenle yağ bakımı zamanında yapılmalıdır.
• Uzun ve yüklü bir sürüşten hemen sonra motoru kapatmak yerine kısa bir süre rölantide çalıştırmak, turbonun soğumasına ve yağsız kalmamasına yardım eder.
• Motor soğukken yüksek devirlere çıkılmamalıdır.

Akılda kalsın

• Yakıt filtresi tıkanırsa motor güçsüzleşir, yükte tekler veya durur.
• Hava filtresi tıkanırsa güç düşer, yakıt tüketimi artar, siyah duman çıkabilir.
• Enjeksiyon sistemi yakıtı ihtiyaca göre ayarlayarak tüketimi ve kirliliği azaltır.
• Turbo, egzoz gazının enerjisiyle havayı sıkıştırıp motor gücünü artırır.
• Yanlış yakıt konulduğu fark edilirse motor çalıştırılmaz.