Motor ve Araç Tekniği · Ders 3/10
Soğutma sistemi
Yakıtın yanmasıyla oluşan ısının ancak bir kısmı harekete dönüşür; geri kalanı motoru ısıtır. Bu ısı dışarı atılmazsa motor parçaları genleşir, yağ incelir ve motor ağır hasar görür. Soğutma sisteminin görevi motoru aşırı ısınmaktan korumak ve onu en verimli çalıştığı sıcaklıkta tutmaktır.
Soğutma sisteminin parçaları
Otomobillerin çoğunda sıvı ile soğutma kullanılır. Soğutma suyu motor bloğundaki kanallarda dolaşarak ısıyı alır ve radyatöre taşır.
- Su pompası (devirdaim pompası): Soğutma suyunu motor ile radyatör arasında dolaştırır. Birçok araçta motorun kayışıyla çalışır.
- Radyatör: İnce kanallardan geçen sıcak suyun ısısını, aradaki peteklere çarpan havaya aktarır.
- Fan (vantilatör): Araç yavaş giderken veya beklerken radyatörden yeterince hava geçmez; fan hava akışı sağlar. Günümüz araçlarında genellikle elektriklidir ve su ısınınca kendiliğinden çalışır.
- Termostat: Motor ile radyatör arasındaki su yolunu açıp kapatan vanadır.
- Genleşme kabı (yedek su deposu): Isınan suyun genleşen kısmını alır; su seviyesi buradan kontrol edilir.
- Hortumlar ve radyatör kapağı: Sistemin sızdırmaz ve basınçlı kalmasını sağlar.
Termostatın görevi
Motor soğukken termostat kapalıdır ve suyu radyatöre göndermez. Su yalnızca motorun içinde dolaştığı için motor çalışma sıcaklığına çabuk ulaşır. Su ısınınca termostat açılır ve su radyatörde soğutulmaya başlar.
| Termostat arızası | Sonucu |
|---|---|
| Açık konumda takılı kalırsa | Motor geç ısınır veya hiç ısınamaz; yakıt tüketimi artar, kalorifer iyi ısıtmaz. |
| Kapalı konumda takılı kalırsa | Su radyatöre gidemez; motor kısa sürede hararet yapar. |
Antifriz neden kullanılır?
Su donduğunda genleşir. Soğuk havada motordaki su donarsa radyatörü, hortumları, hatta motor bloğunu çatlatabilir. Soğutma suyuna katılan antifriz suyun donma noktasını düşürür. Ayrıca sistemi paslanmaya ve kireçlenmeye karşı korur. Bu yüzden antifriz yalnızca kışın değil, yıl boyunca sistemde bulunmalıdır. Kış öncesinde antifriz oranının yeterli olup olmadığı kontrol ettirilmelidir.
Motor hararet yaparsa ne yapılır?
Hararet; su eksikliği, kopan kayış, bozuk su pompası, kapalı kalan termostat, çalışmayan fan veya tıkalı radyatör gibi nedenlerle oluşur. Gösterge panelindeki sıcaklık göstergesi kırmızı bölgeye çıkar ya da kırmızı hararet lambası yanar.
- Araç uygun ve güvenli bir yerde durdurulur.
- Motor kapatılır ve soğuması beklenir.
- Motor sıcakken radyatör ve genleşme kabı kapağı açılmaz. Sistem basınçlıdır; kaynar su ve buhar fışkırarak ağır yanıklara neden olabilir.
- Motor soğuduktan sonra su seviyesi kontrol edilir, eksikse tamamlanır ve arızanın nedeni servise kontrol ettirilir.
Sınav ipucu: Hararet sorularında "radyatör kapağını hemen açıp soğuk su eklemek" seçeneği yanlıştır. Doğru davranış durmak, motoru soğumaya bırakmak ve kapağı ancak motor soğuduktan sonra açmaktır.
Radyatör ve hortumların bakımı
Radyatörün önündeki petekler zamanla böcek, yaprak ve çamurla tıkanabilir; bu durumda hava geçişi azalır ve soğutma zayıflar. Hortumlar ısı nedeniyle sertleşip çatlayabilir, kelepçeler gevşeyebilir. Bakımlarda hortumların ve kayışın durumu da kontrol ettirilmelidir. Soğutma sisteminde yalnızca su kullanmak, kışın donma ve yıl boyunca paslanma riskini artırır.
Su seviyesinin kontrolü
Soğutma suyu seviyesi motor soğukken, araç düz bir yerdeyken genleşme kabının üzerindeki en az (MIN) ve en çok (MAX) çizgileri arasında olmalıdır. Seviye sık sık düşüyorsa sistemde bir kaçak vardır. Egzozdan sürekli yoğun beyaz duman çıkması, soğutma suyunun yanma odasına karıştığını, yani silindir kapak contasında bir sorun olabileceğini gösterir.
Akılda kalsın
- Termostat, motorun çabuk ısınmasını ve uygun sıcaklıkta kalmasını sağlar.
- Termostat kapalı kalırsa hararet, açık kalırsa motorun ısınamaması görülür.
- Antifriz donmayı ve paslanmayı önler; yıl boyu kullanılır.
- Hararette araç durdurulur, motorun soğuması beklenir.
- Sıcak motorda radyatör kapağı kesinlikle açılmaz.
Motor ve Araç Tekniği konu testinde her sorunun açıklamasını hemen gör.