Yağlama sistemi ve motor yağı

Motorun içinde birbirine sürtünerek çok hızlı hareket eden metal parçalar vardır. Bu parçalar arasında ince bir yağ tabakası olmazsa kısa sürede ısınır, aşınır ve kaynayıp kilitlenebilir. Yağlama sistemi, motor yağını bu parçaların hepsine sürekli olarak ulaştırır.

Motor yağının görevleri

Motor yağının tek işi sürtünmeyi azaltmak değildir. Sınavda yağın görevleri bir arada sorulabilir:

• Sürtünmeyi ve aşınmayı azaltır: Parçalar arasında yağ filmi oluşturur.
• Soğutmaya yardım eder: Sıcak parçalardaki ısıyı alıp kartere taşır.
• Temizler: Yanmadan kalan kurum ve metal tozlarını toplayıp filtreye taşır.
• Sızdırmazlığa yardım eder: Piston segmanları ile silindir arasındaki boşluğu doldurur.
• Korur: Metal yüzeyleri paslanmaya ve korozyona karşı korur.

Yağlama sisteminin parçaları

• Karter: Motorun altındaki yağ haznesidir. Altındaki boşaltma tapasıyla yağ değişiminde eski yağ boşaltılır.
• Yağ pompası: Karterdeki yağı basınçla motorun yağ kanallarına gönderir.
• Yağ filtresi: Yağdaki metal parçacıkları ve pislikleri tutar. Genellikle her yağ değişiminde filtre de değiştirilir.
• Yağ çubuğu (yağ seviye çubuğu): Karterdeki yağ miktarını ölçmeye yarar.
• Yağ basınç müşiri: Yağ basıncı düştüğünde gösterge panelindeki yağ lambasını yakar.

Yağ seviyesi nasıl kontrol edilir?

1. Araç düz bir zemine park edilir.
2. Motor çalışıyorsa durdurulur ve yağın kartere inmesi için birkaç dakika beklenir.
3. Yağ çubuğu çıkarılır, temiz bir bezle silinir, sonuna kadar yerine takılıp tekrar çıkarılır.
4. Yağ izi çubuktaki en az ve en çok işaretleri arasında olmalıdır. Eksikse aynı özellikte yağ eklenir.

Yağın az olması kadar fazla olması da zararlıdır. Fazla yağ köpürebilir, contalardan sızabilir ve yanma odasına geçerek yakılabilir. Yağ, üreticinin araç kullanım kitabında belirttiği tür ve viskozitede olmalı, yine üreticinin belirttiği kilometre veya süre dolunca değiştirilmelidir.

Yağ viskozitesi

Yağın akışkanlığına viskozite denir. Yağ kutusunda yazan "10W-40" gibi bir ifadede W harfi kış (winter) anlamına gelir; öndeki sayı yağın soğukta, arkadaki sayı ise motor sıcakken ne kadar akışkan kaldığını gösterir. Soğukta kolay akan yağ, ilk çalıştırmada motorun her yerine çabuk ulaşır.

Yağ basıncı lambası yanarsa

Kontak açıldığında yağ lambasının kısa süre yanması normaldir; motor çalışınca sönmelidir. Seyir hâlinde yanan kırmızı yağ basıncı lambası, motora yeterli yağ gitmediğini gösterir ve en ciddi uyarılardan biridir.

• Araç güvenli bir yerde hemen durdurulur ve motor kapatılır.
• Yağ seviyesi kontrol edilir, eksikse tamamlanır.
• Seviye normal olduğu hâlde lamba yanıyorsa pompa veya basınç sorunu olabilir; araç çalıştırılmadan servise çektirilir.

Yağ değişimi ve çevre

Motor yağı kullanıldıkça kirlenir ve koruma özelliğini kaybeder. Bu nedenle yağ ve yağ filtresi, üreticinin belirttiği kilometre ya da süre dolduğunda (hangisi önce gelirse) değiştirilmelidir. Atık yağ toprağa, kanalizasyona veya suya dökülmez; çok küçük bir miktarı bile büyük miktarda suyu kirletebilir. Atık yağlar, yetkili servislerde ve toplama noktalarında teslim edilmelidir.

Yağla ilgili arıza belirtileri

• Egzozdan mavimsi duman çıkması motorun yağ yaktığını gösterir. Genellikle aşınmış segman veya supap keçelerinden kaynaklanır.
• Aracın park ettiği yerde yağ lekesi oluşması bir kaçak olduğunu gösterir.
• Yağ çubuğundaki yağın süt gibi açık renkli ve köpüklü olması, yağa soğutma suyu karıştığını düşündürür.

Akılda kalsın

• Motor yağı yağlar, soğutur, temizler, sızdırmazlığa yardım eder ve korur.
• Yağ seviyesi düz zeminde, motor durdurulup birkaç dakika beklendikten sonra ölçülür.
• Yağ, çubuktaki iki işaret arasında olmalıdır; fazlası da zararlıdır.
• Seyirde yağ basıncı lambası yanarsa hemen durulur, motor kapatılır.
• Mavimsi egzoz dumanı motorun yağ yaktığının belirtisidir.