Aktif ve pasif güvenlik sistemleri

Bir aracın güvenlik donanımı iki gruba ayrılır. Aktif güvenlik sistemleri kazanın olmasını önlemeye yardım eder; pasif güvenlik sistemleri ise kaza kaçınılmaz olduğunda araçtakilerin zarar görmesini azaltır. Sınavda bu ayrım ve sistemlerin doğru kullanımı sorulur. Unutulmaması gereken nokta şudur: bu sistemlerin hiçbiri dikkatli ve kurallara uygun sürüşün yerini tutmaz.

Aktif ve pasif güvenlik farkı

Bazı yeni araçlarda acil fren yardımcısı, şerit takip uyarısı ve kör nokta uyarısı gibi sürücü destek sistemleri de bulunur. Bu sistemler aktif güvenliğe katkı sağlar; ama hangilerinin bulunduğu ve nasıl çalıştığı marka, model ve donanım paketine göre değişir. Sistemlerin kendi sınırları vardır; kirli bir kamera ya da sensör, kötü hava veya silik yol çizgisi onları devre dışı bırakabilir.

Emniyet kemeri, gerdirici ve kuvvet sınırlayıcı

Emniyet kemeri en temel ve en etkili pasif güvenlik donanımıdır. Çarpışmada vücudu koltukta tutar, kişinin direksiyona, ön cama ya da araç dışına fırlamasını önler. Kemer takılı değilse hava yastığı da koruma yerine zarar verebilir.

• Kemer gerdirici: Çarpışma algılandığı anda kemerdeki boşluğu alarak yolcuyu koltuğa bastırır.
• Kuvvet sınırlayıcı: Kemerin göğse uyguladığı kuvvet belli bir seviyeyi aşınca kemeri kontrollü biçimde biraz bırakarak göğüs yaralanmalarını azaltır.
• Doğru takma: Kemerin bel kısmı karına değil kalça kemiklerinin üzerinden, omuz kısmı boyuna değil köprücük kemiğinin ortasından geçmelidir. Kemer bükülmüş olmamalı, kalın montla gevşek kalmamalıdır.

Kemer gerdiricileri ve hava yastıkları bir kazada bir kez çalıştıktan sonra yenilenmelidir. Arka koltuktaki kemersiz yolcu da çarpışmada öndeki yolcuya çarparak onu yaralayabilir; kemer bütün koltuklarda takılır.

Hava yastıkları

Hava yastıkları, belirli şiddetin üzerindeki çarpışmalarda saniyenin çok küçük bir kesrinde şişerek baş ve göğsün sert yüzeylere çarpmasını önler. Ön, yan ve perde hava yastıkları gibi türleri vardır; araçta hangilerinin bulunduğu donanıma göre değişir.

• Hava yastığı emniyet kemerinin tamamlayıcısıdır, onun yerini tutmaz.
• Sürücü direksiyona çok yakın oturmamalıdır; koltuk, kollar hafif bükülü olarak direksiyonu kavrayabileceği ve pedallara rahat ulaşabileceği şekilde ayarlanır.
• Ön yolcu ayaklarını torpidoya uzatmamalı, hava yastığının açılacağı yerlere eşya konmamalıdır.
• Ön yolcu koltuğuna arkası yola dönük bir bebek koltuğu takılacaksa ön yolcu hava yastığı mutlaka devre dışı bırakılmalıdır. Açılan yastık bebek koltuğuna çok yakından çarpar.
• Gösterge panelinde hava yastığı uyarı lambası sönmüyorsa sistem kazada çalışmayabilir; araç kontrol ettirilir.

Koltuk başlığı

Koltuk başlığı süs değil, özellikle arkadan çarpmalarda boyun yaralanmalarını azaltan bir güvenlik donanımıdır. Başlığın üst kenarı yaklaşık başın üst hizasına gelecek şekilde ayarlanır ve başla başlık arasındaki mesafe mümkün olduğunca az tutulur. Çok aşağıda bırakılan başlık, çarpışmada boynun geriye doğru aşırı bükülmesine yol açabilir.

Çocuk koltuğu ve ISOFIX

Yetişkinler için tasarlanan kemer, küçük bir çocuğu doğru yerden tutamaz. Bu nedenle çocuklar yaşına, boyuna ve kilosuna uygun çocuk koltuğu veya yükseltici ile taşınır. Bu yükümlülük ve cezası trafik cezaları sayfasında da yer alıyor.

• ISOFIX, çocuk koltuğunun araç gövdesindeki sabit bağlantı noktalarına doğrudan kilitlenmesini sağlayan standart bir sistemdir. Koltuk arkalığı ile oturak arasındaki iki bağlantı noktasına takılır; çoğu modelde ek olarak üst kayış veya yere basan destek ayağı kullanılır.
• ISOFIX, koltuğun kemerle yanlış ya da gevşek bağlanması riskini azaltır. Aracın ve çocuk koltuğunun ISOFIX'e uygun olup olmadığı kullanım kitaplarından kontrol edilir.
• Bebekler, mümkün olduğunca uzun süre arkası yola dönük koltukta taşınır; bu yön, çarpışmada baş ve boyun için daha koruyucudur.
• Çocuk koltukları için en güvenli yer arka koltuktur. Çocuk kilidi, arka kapıların içeriden açılmasını engeller.

Örnek: aileyle yola çıkmadan önce

1. Sürücü koltuğunu ve aynaları ayarla, koltuk başlığını başının hizasına getir.
2. Bebek koltuğunu arka koltuğa, arkası yola dönük olarak ISOFIX bağlantılarına kilitle; sallayarak sıkı oturduğunu kontrol et.
3. Yükselticide oturan büyük çocuğun kemerinin omzundan ve kalça kemiklerinden geçtiğini kontrol et.
4. Bagajdaki ağır eşyaları sabitle; ani frende öne fırlayan eşya da yaralayabilir.
5. Herkes kemerini taktıktan sonra yola çık.

Sınavda nasıl sorulur?

• "Aşağıdakilerden hangisi pasif güvenlik donanımıdır?" Cevap: emniyet kemeri, hava yastığı veya koltuk başlığı.
• "Aşağıdakilerden hangisi aktif güvenlik sistemidir?" Cevap: ABS, ESP veya frenler.
• "Hava yastığı olan araçta emniyet kemeri takılmalı mıdır?" Cevap: evet; hava yastığı kemerin tamamlayıcısıdır.

ABS ve ESP'nin çalışması bir önceki derste, fren sistemleri, ABS ve ESP konusunda anlatılıyor. Kemer ve çocuk koltuğu konusunun sürücü sorumluluğu yönü için sorumluluk dersine bakabilirsin.

Sık yapılan hatalar

• Kemerin omuz kısmını rahatsız ediyor diye koltuk altından veya sırttan geçirmek; çarpışmada kemer koruma yerine iç organlara zarar verebilir.
• Gebelikte kemeri karnın üzerinden geçirmek; bel kemeri karnın altından, kalça kemiklerinin üzerinden geçirilir, omuz kemeri göğüslerin arasından gelir.
• Çocuğu kalın montla çocuk koltuğuna bağlamak; mont sıkıştıkça kemerler gevşek kalır.
• Çocuğu kucakta taşımak; çarpışmada çocuk kollarda tutulamaz.
• Geçmişi bilinmeyen ya da kaza geçirmiş ikinci el çocuk koltuğu kullanmak.

Akılda kalsın

• Aktif güvenlik kazayı önler (fren, ABS, ESP, lastik); pasif güvenlik kazada korur (kemer, hava yastığı, başlık).
• Hava yastığı emniyet kemerinin yerini tutmaz.
• Ön koltuğa arkası dönük bebek koltuğu takılacaksa ön yolcu hava yastığı kapatılır.
• Koltuk başlığı başın üst hizasına ve başa yakın ayarlanır.
• ISOFIX, çocuk koltuğunu araç gövdesine doğrudan kilitleyen sistemdir.