Göz, kulak ve buruna yabancı cisim kaçmasında ilk yardım

Göz, kulak ve burun küçük ama hassas bölgelerdir. Buralara kaçan bir toz tanesi, bir böcek ya da çocuğun burnuna soktuğu bir boncuk çoğu zaman hayatı tehdit etmez; ama yanlış müdahale kalıcı görme kaybına, kulak zarı yaralanmasına ya da cismin solunum yoluna kaçmasına yol açabilir. Bu derste her bölge için ilk yardımcının yapabileceği sınırlı ama doğru uygulamalar anlatılıyor. Ortak kural basittir: görünmeyen ya da sıkışmış cisim zorla çıkarılmaya çalışılmaz.

Göze toz, kirpik gibi cisim kaçması

Göze kaçan toz, kum veya kirpik batma hissi, sulanma, kızarıklık ve gözü açamama gibi şikâyetlere yol açar. Kişi gözünü ovuşturmak ister; ama ovuşturmak cismin göz yüzeyini çizmesine neden olur.

1. Kişiye gözünü ovuşturmaması söylenir; eller yıkanır.
2. Kişi aydınlık bir yere alınır; alt göz kapağı aşağı çekilip yukarı bakması istenerek cisim aranır.
3. Cisim görülüyorsa göz, başı yana eğik tutularak iç köşeden dış köşeye doğru bol ve temiz suyla yıkanır. Böylece su ve cisim diğer göze ya da gözyaşı kanalına akmaz.
4. Göz yüzeyinde serbest duran cisim, ıslak ve temiz bir bezin ucuyla nazikçe alınabilir.
5. Cisim çıkmazsa, göz yüzeyine yapışmışsa ya da yıkamadan sonra batma hissi sürüyorsa göz temiz bir bezle kapatılır ve sağlık kuruluşuna gidilir.

Göze pamuk, kürdan, mendil ucu gibi sert veya tüy bırakan malzemeyle dokunulmaz; göze damla ya da merhem gibi bir ilaç konmaz. İlk yardımda ilaç kullanılmadığını hatırla.

Göze batmış cisim ve göz darbesi

Metal talaşı, cam parçası gibi göze batmış bir cisim kesinlikle çıkarılmaya çalışılmaz. Uygulama şöyledir:

• Kişi sırtüstü yatırılır, başı hareket ettirilmez.
• Cisim büyükse etrafına rulo yapılmış bez ya da bir kâğıt bardak gibi koruyucu yerleştirilerek cisme baskı gelmesi önlenir.
• Gözler birlikte hareket ettiği için her iki göz de kapatılır; sağlam göz açık kalırsa yaralı göz de onunla birlikte oynar.
• 112 aranır; kişi sakinleştirilir ve yalnız bırakılmaz, çünkü gözleri kapalıyken çevresini göremez.

Göze yumruk, top gibi künt bir darbe geldiğinde göz çevresine, göze bastırmadan, bezle sarılmış soğuk uygulanabilir. Görme bulanıklığı, çift görme veya gözde kanama varsa sağlık kuruluşuna başvurulur.

Göze kimyasal madde kaçması

Kireç, çamaşır suyu, akü sıvısı gibi kimyasallar göze kaçtığında her saniye önemlidir.

1. Göz kapakları parmaklarla açık tutulur.
2. Göz, iç köşeden dış köşeye doğru, sağlam göze akmayacak şekilde uzun süre ve bol, tazyiksiz suyla yıkanır.
3. Kontakt lens varsa ve kolayca çıkıyorsa çıkarılır; zorlanmaz.
4. Kimyasalın adı öğrenilir, kutusu saklanır; 112 aranır veya 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi'nden bilgi alınır.

Kimyasalı "nötrleştirmek" için göze süt, sirke ya da başka bir sıvı dökülmez. Yalnızca temiz su kullanılır. Akü sıvısının asit içerdiği akü bölümünde de anlatılıyor; akü kontrolünde gözlük ve eldiven bu yüzden önemlidir.

Kulağa yabancı cisim kaçması

Kulağa en sık küçük böcekler, boncuk, nohut, pamuk ucu gibi cisimler kaçar. Dış kulak yolu ince ve hassastır; sonunda kulak zarı vardır.

• Kulağa sivri veya delici bir cisimle (kürdan, toka, kulak çubuğu, cımbız) müdahale edilmez. Cisim daha derine itilebilir, kulak zarı yaralanabilir.
• Kulağa su değdirilmez, su veya başka bir sıvı damlatılmaz. Nohut, fasulye gibi bazı cisimler ıslandıkça şişer.
• Kişi sakinleştirilir, başını sallaması veya kulağına vurması engellenir.
• Tıbbi yardım istenir; cisim sağlık personeli tarafından çıkarılır.

Darbe aldıktan sonra kulaktan kan veya berrak sıvı gelmesi yabancı cisimle ilgili değil, kafa yaralanmasıyla ilgilidir. Bu durumda kulak tıkanmaz; akıntı gevşek bir bezle örtülür ve 112 aranır. Ayrıntılar burun ve kulak kanaması bölümünde.

Buruna yabancı cisim kaçması

Özellikle küçük çocuklar burunlarına boncuk, fasulye, kâğıt gibi cisimler sokabilir. Bazen fark edilmez; tek taraflı, kötü kokulu akıntı daha sonra ortaya çıkar.

1. Kişinin ağzından nefes alması istenir; burnundan sert nefes çekmemesi söylenir, çünkü cisim geriye, solunum yoluna kaçabilir.
2. Cismin olmadığı taraftaki burun deliği parmakla bastırılarak kapatılır ve kişiden burnundan kuvvetlice nefes vermesi (sümkürmesi) istenir.
3. Cisim çıkmazsa ya da derindeyse çıkarılmaya çalışılmaz; burna parmak, cımbız veya çubuk sokulmaz ve tıbbi yardım istenir.

Küçük çocuklar sümkürmeyi beceremeyebilir; bu durumda zorlanmadan sağlık kuruluşuna gidilir. Burna veya kulağa kaçan düğme pil kısa sürede dokuya zarar verebileceği için beklemeden sağlık kuruluşuna başvurulur.

Bir bakışta: yapılır ve yapılmaz

Sınavda nasıl sorulur?

• "Göze yabancı cisim kaçan kişiye hangisi yapılmaz?" Cevap çoğunlukla gözü ovuşturmaktır.
• "Göze batmış cisimde ne yapılır?" Cevap: cisim çıkarılmaz, iki göz birden kapatılır.
• "Göz hangi yönde yıkanır?" Cevap: iç köşeden dış köşeye.
• "Kulağa yabancı cisim kaçtığında ne yapılmaz?" Cevap: sivri cisimle çıkarmaya çalışmak.

Göz yaralanmaları yaralanmalarda ilk yardım dersinde kısaca geçer; boğaza kaçan cisimler ise tamamen farklı bir acil durumdur ve solunum yolu tıkanıklığı dersinde anlatılır.

Akılda kalsın

• Göze kaçan cisimde göz ovuşturulmaz, iç köşeden dış köşeye bol suyla yıkanır.
• Göze batan cisim çıkarılmaz; her iki göz kapatılır ve 112 aranır.
• Göze kimyasal kaçtığında kapaklar açık tutularak uzun süre bol suyla yıkanır.
• Kulağa sivri cisimle müdahale edilmez, su damlatılmaz; tıbbi yardım istenir.
• Buruna kaçan cisimde diğer burun deliği kapatılıp kuvvetli nefes verdirilir; çıkmazsa zorlanmaz.

Bu notlar ehliyet sınavına hazırlık içindir ve uygulamalı ilk yardım eğitiminin yerini tutmaz. Acil durumda 112'yi arayın.