Zehirlenmelerde ilk yardım

Zehirlenme, vücuda zararlı bir maddenin ağızdan, solunum yoluyla, deriden ya da iğne veya sokma yoluyla girmesiyle ortaya çıkar. Belirtiler maddeye ve miktarına göre değişir; çoğu zaman bulantı, kusma, karın ağrısı, baş ağrısı, baş dönmesi, solunum güçlüğü ve bilinç bulanıklığı görülür. Zehirlenmede ilk yardımcının en büyük hatası, iyi niyetle yapılan yanlış uygulamalardır.

Genel ilkeler ve 114

Zehirlenmelerde danışılacak numara 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi'dir; hayati tehlike varsa 112 aranır. Aramadan önce şu bilgiler öğrenilmeye çalışılır:

• Hangi madde alınmış? (İlaç, temizlik ürünü, bitki, mantar vb.)
• Ne kadar alınmış ve ne zaman?
• Kişinin yaşı, yaklaşık kilosu ve şu anki durumu nasıl?

Maddenin kutusu, şişesi veya kalıntısı saklanır ve sağlık ekibine verilir; kişi kusmuşsa kusmuk örneği de işe yarar.

Sindirim yoluyla zehirlenmeler

İlaç, temizlik maddesi, tarım ilacı, bozuk besin ya da zehirli mantar ağız yoluyla alınabilir.

1. Bilinç ve solunum kontrol edilir; 114 veya 112 aranır ve verilen talimatlara uyulur.
2. Kişi kusturulmaya çalışılmaz. Yakıcı maddeler (çamaşır suyu, kireç çözücü gibi) ve petrol ürünleri kusma sırasında yemek borusuna ve hava yoluna ikinci kez zarar verir.
3. Talimat almadan ağızdan su, süt, yoğurt veya başka bir şey verilmez.
4. Kişi kendiliğinden kusarsa, kusmuğun hava yoluna kaçmaması için başı yana çevrilir veya öne eğilir.
5. Bilinci kapalı ama normal soluyorsa koma pozisyonu verilir; normal solumuyorsa TYD'ye başlanır.

Besin ve mantar zehirlenmelerinde belirtiler yemekten saatler sonra başlayabilir. Aynı yemeği yiyen diğer kişiler de belirti açısından izlenir ve sağlık kuruluşuna yönlendirilir. Çocuklarda en sık neden ilaç ve temizlik ürünleridir; bunların çocukların ulaşamayacağı yerde, orijinal kutusunda saklanması en etkili korunma yoludur.

Solunum yoluyla zehirlenmeler ve karbonmonoksit

Karbonmonoksit; soba, şofben, mangal, kombi ve kapalı ortamda çalışan araç egzozundan çıkan, renksiz, kokusuz ve tahriş etmeyen bir gazdır. Kandaki oksijen taşınmasını engeller. Bu yüzden fark edilmesi zordur; aynı ortamdaki birden fazla kişide baş ağrısı, baş dönmesi, bulantı, halsizlik ve uyku hâli görülmesi uyarıcı olmalıdır. İleri aşamada bilinç kaybı ve ölüm gelişebilir.

1. İlk yardımcı önce kendi güvenliğini sağlar; gaz yoğun ortama ıslak mendil gibi önlemlerle güvenle girilemez.
2. Kapı ve pencereler açılarak ortam havalandırılır.
3. Kişi temiz havaya çıkarılır ve 112 aranır.
4. Bilinci kapalı, soluyan kişiye koma pozisyonu verilir; soluması yoksa TYD uygulanır.

Doğal gaz veya tüp gaz kaçağı varsa elektrik düğmelerine dokunulmaz, kıvılcım çıkarabilecek bir şey (çakmak, kibrit, zil) kullanılmaz; vana kapatılır ve ortam havalandırılır.

Deri yoluyla zehirlenmeler

Tarım ilaçları ve bazı kimyasallar deriden emilebilir. İlk yardımcı eldiven takarak kendini korur. Kişinin kimyasal bulaşmış giysileri çıkarılır, deri bol ve tazyiksiz suyla uzun süre yıkanır. Göze kaçtıysa göz kapakları açık tutularak yıkanır. Böcek, arı ve yılan gibi hayvanların sokması ve ısırması da deri yoluyla zehirlenme sayılır; bunlar bir sonraki derste ayrıca anlatılıyor.

Yapılmaması gerekenler

• Kişiyi kusturmak için boğazına parmak sokmak veya tuzlu su içirmek,
• Zehri "nötrleştirmek" amacıyla süt, yoğurt, limon suyu, sirke vermek,
• Bilinci bulanık kişiye ağızdan bir şey vermek,
• Gaz dolu ortama hazırlıksız girmek.

Akılda kalsın

• Ulusal Zehir Danışma Merkezi'nin numarası 114'tür; hayati tehlikede 112 aranır.
• Zehirlenen kişi kusturulmaz; özellikle yakıcı madde ve petrol ürünlerinde kusma ciddi zarar verir.
• Alınan maddenin adı, miktarı ve zamanı öğrenilir, kutusu saklanır.
• Karbonmonoksit renksiz ve kokusuzdur; önce ortam havalandırılır, kişi temiz havaya çıkarılır.
• Deriye bulaşan kimyasal bol suyla yıkanır, bulaşmış giysiler çıkarılır.

Bu notlar ehliyet sınavına hazırlık içindir ve uygulamalı ilk yardım eğitiminin yerini tutmaz. Acil durumda 112'yi arayın.