Trafik ve Çevre Bilgisi · Ders 18/18
Trafik ve çevre: kirlilik, gürültü ve ekonomik sürüş
Motorlu taşıtlar havayı kirleten, gürültü oluşturan ve atık üreten başlıca kaynaklardandır. Dersin adındaki “çevre” kısmı bu konuyu kapsar: sınavda egzoz gazları, gürültü, atıkların bertarafı ve yakıt tasarrufu sağlayan sürüş teknikleri sorulur. Bu bilgiler aynı zamanda cebine de yarar, çünkü çevreye duyarlı sürüş daha az yakıt harcamak demektir.
Taşıtlar çevreyi nasıl kirletir?
- Hava kirliliği: Egzoz gazlarıyla atmosfere zararlı gazlar ve partiküller salınır.
- Gürültü kirliliği: Motor, egzoz, lastik ve korna sesleri özellikle şehirlerde yaşam kalitesini düşürür.
- Su ve toprak kirliliği: Doğaya dökülen motor yağı, yakıt, antifriz ve akü asidi suyu ve toprağı kirletir.
- Görüntü kirliliği: Yol kenarına atılan çöpler ve terk edilmiş araçlar çevreyi bozar.
Egzoz gazları ve etkileri
| Gaz veya madde | Etkisi |
|---|---|
| Karbonmonoksit (CO) | Renksiz ve kokusuzdur; kanın oksijen taşımasını engeller. Kapalı garajda çalışan motor bu yüzden ölümcül olabilir. |
| Azot oksitler (NOx) | Solunum yollarını tahriş eder, asit yağmurlarına ve hava kirliliğine katkıda bulunur. |
| Hidrokarbonlar (HC) | Yanmamış yakıttan kaynaklanır, hava kirliliğini artırır. |
| Partikül madde (is) | Özellikle dizel motorlarda görülür; akciğerlere yerleşir. |
| Karbondioksit (CO₂) | Yakıt yandıkça açığa çıkar; küresel ısınmaya katkıda bulunan sera gazıdır. |
Araçlardaki katalitik konvertör, zararlı gazların bir kısmını daha az zararlı gazlara dönüştürür. Motorun ayarlı ve bakımlı olması, egzoz emisyonunu azaltır. Araçların egzoz emisyonları yönetmelikte belirtilen sınırlar içinde olmalı ve ölçümleri yaptırılmalıdır.
Sınav ipucu: “Renksiz, kokusuz ve zehirli” ifadesini görünce cevap karbonmonoksittir. Kapalı garajda motoru çalıştırmamanın nedeni de budur.
Gürültü kirliliği
- Korna yalnızca tehlikeyi önlemek için kullanılır; özellikle yerleşim yerlerinde ve hastane, okul çevresinde gereksiz korna çalınmaz.
- Egzoz susturucusunu sökmek veya sesi artıracak şekilde değiştirmek yasaktır.
- Motoru boşta yüksek devirde çalıştırmak, ani kalkış ve lastik bağırtmak gürültü yaratır.
- Araçtaki müzik sesi çevreyi rahatsız etmeyecek düzeyde tutulur.
Atıklar ve bertarafı
Atık motor yağı, eski akü, ömrünü tamamlamış lastik, antifriz ve fren hidroliği gibi atıklar doğaya, kanalizasyona veya çöpe atılmaz. Bu atıklar servislerde değiştirilir ve lisanslı toplama noktalarına teslim edilir. Atık motor yağının suya karışması büyük miktarda suyu kullanılamaz hâle getirebilir. Araçtan yola çöp atılmaz; yeşil alanlara ve ağaç diplerine park edilmez.
Ekonomik ve çevreci sürüş
- Yumuşak kalkış yap, ani hızlanma ve ani frenden kaçın; trafiği önceden okuyarak akışa uy.
- Motor devrine uygun vitesi kullan; gereksiz yere düşük viteste yüksek devirde gitme.
- Sabit ve makul hızda git; yüksek hızda hava direnci ve tüketim hızla artar.
- Uzun süreli beklemelerde motoru rölantide çalıştırma.
- Lastik basıncını düzenli kontrol et; düşük basınç tüketimi artırır.
- Araçta gereksiz yük taşıma, kullanılmayan tavan bagajını sök.
- Klimayı gerektiği kadar kullan; yüksek hızda camları açık tutmak da hava direncini artırır.
- Periyodik bakımı aksatma: tıkalı hava filtresi ve ayarsız motor fazla yakar.
Mümkün olduğunda kısa mesafelerde yürümek, bisiklet ve toplu taşıma kullanmak trafiği ve kirliliği azaltır.
Daha temiz araçlar
Elektrikli ve hibrit araçlar, yol üzerinde egzoz gazını azaltır veya tamamen ortadan kaldırır. Hangi araç kullanılırsa kullanılsın, çevreye etkiyi en çok azaltan şey gereksiz yolculuktan kaçınmak ve aracı bakımlı tutmaktır.
Akılda kalsın
- Karbonmonoksit renksiz, kokusuz ve zehirlidir; kapalı yerde motor çalıştırılmaz.
- Katalitik konvertör ve düzenli bakım egzoz kirliliğini azaltır.
- Egzoz susturucusunu sökmek ve gereksiz korna çalmak gürültü kirliliğidir.
- Atık yağ, akü ve lastik toplama noktalarına teslim edilir.
- Yumuşak sürüş, doğru lastik basıncı ve gereksiz yük taşımamak yakıt tasarrufu sağlar.
Bu dersin tüm konularını trafik ve çevre konu testi ile pekiştirebilir, ardından ehliyet deneme sınavı çözerek kendini deneyebilirsin.
Trafik ve Çevre Bilgisi konu testinde her sorunun açıklamasını hemen gör.