Trafik ve Çevre Bilgisi konu anlatımı

1. Temel tanımlar ve yolun bölümleri

• Karayolu: Trafik için kamunun yararlanmasına açık olan yol, köprü ve alanlar.
• Taşıt yolu: Karayolunun araçların gidişine ayrılmış kısmı.
• Şerit: Taşıt yolunun, araçların bir sıra hâlinde düzgün akışını sağlayan bölümü.
• Banket: Taşıt yolunun hemen yanında, kenarı boyunca uzanan, taşıtlarca sürekli kullanılmayan kısım.
• Refüj (orta ayırıcı): Bölünmüş yollarda iki yönü ayıran ara bölüm.
• Yerleşim yeri: Giriş ve çıkışı yerleşim yeri levhalarıyla belirlenen alan.
• Duraklama: Yolcu indirip bindirmek veya kısa süre yük almak için aracın durdurulması. Park etme: Bu süreyi aşan durma.
• Kavşak: İki veya daha fazla yolun kesiştiği alan; dönel kavşak ortasında ada bulunan kavşaktır.

2. Hız sınırları ve takip mesafesi

Levhayla farklı bir sınır konmuşsa levhaya uyulur. Hız sınırı en yüksek değerdir; yağmur, sis, kar ve yoğun trafikte daha yavaş gidilmelidir.

Takip mesafesi

• Pratik kural: hızın yarısı kadar metre (90 km/saatte en az 45 m).
• İki saniye kuralı: Öndeki aracın geçtiği sabit noktaya en az iki saniye sonra ulaşılmalı. Islak yolda süre artırılır.
• Duruş mesafesi = intikal (reaksiyon) mesafesi + fren mesafesi. Hız iki katına çıkınca fren mesafesi yaklaşık dört katına çıkar.

3. Geçiş hakkı ve kavşaklar

Uyulma sırası

Trafik polisinin işaretleri → ışıklı işaretler → trafik levhaları → genel kurallar. Polis ile ışık çelişirse polise uyulur.

Kavşak kuralları

• Kontrolsüz kavşak: Sağdan gelen araca yol verilir.
• Dönel kavşak: Kavşak içindeki araçlar geçiş hakkına sahiptir.
• Ana yol - tali yol: Tali yoldan gelen, ana yoldakine yol verir.
• Sola dönüş: Karşıdan düz gelen ve sağa dönen araçlara yol verilir.
• Kavşağı kilitleme: Yeşil yansa da ilerisi tıkalıysa kavşağa girilmez.
• Kavşak içinde ve kavşağa yaklaşırken öndeki aracı geçmek yasaktır.

Geçiş üstünlüğü

Ambulans, itfaiye ve polis gibi araçlar ışıklı ve sesli işaret verdiğinde, ışık yeşil olsa bile sağa yanaşılıp gerekirse durularak yol verilir. Taksi gibi ticari araçların geçiş üstünlüğü yoktur.

Dönüşler

• Sağa dönüş: En sağ şeritten, kısa yay çizerek; dönülen yoldaki yayalara yol verilir.
• Sola dönüş (iki yönlü yol): Kendi yönündeki yolun ortasına yakın kısımdan. Tek yönlü yolda en sol şeritten.

4. Işıklı işaretler, levhalar ve yol çizgileri

Levhaların biçim ve renk anlamları için trafik işaretleri ve anlamları sayfamıza bakabilirsin: üçgen tehlike, kırmızı kenarlı daire yasak, mavi daire mecburiyet, kare bilgi bildirir; sekizgen yalnızca DUR, ters üçgen yalnızca YOL VER levhasıdır.

Yol çizgileri

• Kesik çizgi: Güvenliyse şerit değiştirilebilir, geçilebilir.
• Devamlı (düz) çizgi: Üzerinden geçilmez; şerit değiştirmek ve sollamak yasaktır.

5. Şerit kullanımı, sollama ve ışıklar

• Yavaş araçlar en sağ şeritten gider; sol şeritler geçiş içindir.
• Şerit değiştirmeden önce: ayna ve kör nokta kontrolü → sinyal → güvenliyse hareket.
• Geçiş kural olarak soldan yapılır; geçilen sürücü hızlanmaz, sağa yanaşır.
• Sollama yasak yerler: Tepe üstü, viraj, kavşak, hemzemin geçit, yaya geçidi, tünel ve görüşün yetersiz olduğu her yer.
• Büyük araçların kör noktaları geniştir; yanlarında uzun süre kalınmaz.

Işıkların kullanımı

• Karşılaşmalarda ve öndeki aracı yakından izlerken uzağı gösteren fardan yakını gösteren fara geçilir.
• Aydınlatılmış şehir içi yollarda yakın far yeterlidir.
• Sis lambaları yalnızca sis, kar, sağanak gibi görüşü azaltan koşullarda yakılır.
• Tünele girerken yakın farlar yakılır.

6. Duraklama, park ve özel yollar

• Kavşak, yaya geçidi ve demiryolu geçidine 5 metre mesafe içinde duraklama ve park yasaktır.
• Köprü, tünel, viraj ve tepe üstlerinde duraklanmaz.
• Yokuş aşağı park ederken ön tekerlekler kaldırıma doğru çevrilir, el freni çekilir, araç vitese alınır.
• Engelli park yerine ve otobüs durağına park edilmez.

Otoyol

• Katılırken hızlanma şeridinde hız otoyol trafiğine uydurulur; çıkarken yavaşlama şeridinde yavaşlanır.
• Geri gitmek, U dönüşü yapmak ve emniyet şeridinden gitmek yasaktır; emniyet şeridi yalnızca arıza ve acil durum içindir.

Tünel ve demiryolu geçidi

Tünelde duraklama, park ve geçiş yasaktır. Bariyer inerken veya ışıklı uyarı yanarken hemzemin geçide girilmez.

7. Trafik kazası, sürücü belgesi ve araç belgeleri

Kazada yapılacaklar

• Kazaya karışan sürücü durur, kaza yerini işaretler, yaralı varsa 112'yi arar ve ilk yardım yapar.
• Yaralanmalı/ölümlü kazada iz ve deliller korunur; araçların yeri zorunlu olmadıkça değiştirilmez.
• Yalnızca maddi hasarlı kazada taraflar anlaşırsa kaza tespit tutanağını birlikte doldurup araçları yoldan çeker.
• Arızada dörtlü flaşör yakılır ve reflektör konur.

Sürücü belgesi

• Otomobil ve kamyonet için B sınıfı gerekir; şart 18 yaş. B sınıfıyla azami ağırlığı 750 kg'ı geçmeyen römork çekilebilir.
• İlk kez belge alanlar 2 yıl aday sürücüdür; bu sürede 75 ceza puanında belge iptal edilir.
• Bir yılda 100 ceza puanında belge ilk kez 2 ay, ikinci kez 4 ay geri alınır; üçüncüde iptal edilir.
• Hususi otomobil sürücüsü için alkol sınırı 0,50 promil, diğer sürücüler için 0,20 promildir.
• Gözlük şartlı belge sahibi, araç kullanırken gözlüğünü takmak zorundadır.

Araçta bulunması gerekenler

Sürücü belgesi, araç tescil belgesi (ruhsat), geçerli zorunlu trafik sigortası; otomobilde ilk yardım çantası, yangın söndürme cihazı ve reflektör. Araçlar belirlenen sürelerde muayene ettirilir.

İhlallerin para cezaları için trafik cezaları 2026 sayfasına bakabilirsin.

8. Trafik ve çevre

• Doğru lastik basıncı, düzenli bakım ve yumuşak sürüş yakıt tüketimini ve egzoz emisyonunu azaltır.
• Boş tavan bagajı ve gereksiz yük, hava direncini ve tüketimi artırır.
• Atık motor yağı ve ömrünü tamamlamış lastikler toplama noktalarına teslim edilir; doğaya bırakılmaz.
• Egzoz susturucusunu sökmek gürültü kirliliğidir ve yasaktır; egzoz emisyon ölçümü yaptırılır.
• Araçtan çöp atılmaz, yeşil alanlara park edilmez.